PART 1: Ang Hiling na Maging Ninang Ako

Hiniling ng ex-husband ko na maging ninang ako ng anak niya sa parish hall pagkatapos ng Sunday Mass.

Sa harap ng lahat.

Siyempre, gano’n ang ginawa niya.

May talento talaga si Marlon na pumili ng nag-iisang lugar kung saan hindi ako puwedeng sumigaw.

“Sanna,” sabi niya habang marahang inuugoy ang inaantok na baby sa balikat niya. “Gusto naming dalawa ni Katrina na maging ninang ka ni Mateo.”

Tumahimik ang room sa paraang Filipino parish lang ang marunong.

Ibig sabihin, biglang naging interesado ang sixty people sa takip ng coffee nila habang buong kaluluwa silang nakikinig.

May bumulong malapit sa pancit, “Ay, ang bait naman.”

Napakabait.

Five years earlier, pinaniwalaan ng kalahati sa room na iyon na niloko ko si Marlon para pakasalan ako dahil itinago kong hindi ako puwedeng magkaanak.

Ngayon, nakatayo siya roon, may kargang baby.

Naiintindihan ninyo ang picture.

Nakuha ni Marlon ang pamilya niya.

Sa wakas, pinagpala rin ang kawawang si Marlon.

At si Sanna, ang baog na sinungaling na humuli raw sa kanya, ay iniimbitahang bumalik sa pamamagitan ng Christian forgiveness at buttercream cake.

Tiningnan ko si Mateo.

Nakadikit ang isang matabang pisngi niya sa collar ni Marlon. Kalahati nang natatanggal ang maliit niyang medyas.

Tapos tiningnan ko si Katrina.

Kabadong ngumiti siya sa akin.

“Idea ko iyon,” sabi niya. “Kinukumusta mo pa rin si Mommy Salud. Lagi kang dumarating. Gusto namin ng gano’ng tao para sa kanya.”

Halos lalo lang sumama ang pakiramdam ko.

Dahil gusto ko si Katrina.

Kailanman, hindi niya ako tinrato na parang iskandalong may hikaw.

At walang kasalanan si Mateo.

Kaya pumayag ako.

Sabay-sabay na nakahinga ang lahat.

May pumalakpak pa nga.

Nginitian ako ni Cecil Salcedo mula sa tabi ng coffee urn.

“See?” sabi niya. “Healing.”

Galit ako sa kanya.

Gano’n lang kasimple.

Si Cecil ang ate ni Marlon, parish volunteer, organizer ng pamilya, at unofficial secretary ng buhay ng lahat.

Siya rin ang babaeng naghatid sa akin sa fertility clinic six years earlier.

Nagtatrabaho sa Delaware si Marlon noong linggong iyon. Ayaw na ayaw ko sa Turnpike, kaya nag-volunteer si Cecil.

“Family tayo,” sabi niya.

Sa clinic, nagpunta ako sa restroom habang siya ang kumuha ng test packet namin.

Sa kotse, isang page ang iniabot niya sa akin.

Nasa itaas ang pangalan ko.

May numbers na hindi ko maintindihan. Tumingin sa akin si Cecil, basa ang mga mata.

“Oh, Sanna.”

Parang nahulog ang sikmura ko.

“Ano?”

Hinawakan niya ang braso ko.

“Baka ito ang explanation.”

Sobrang iyak ko, tumabi siya sa shoulder ng highway.

Niyayanig ng mga truck ang kotse habang kinukuskos ni Cecil nang paikot ang pagitan ng shoulder blades ko.

“Hindi mo kasalanan,” paulit-ulit niyang sabi.

Eight months later, pumirma ang parehong babae sa statement na nagsasabing umamin daw ako sa kotse na bago pa ang kasal, binalaan na ako ng doktor na hindi ako puwedeng magkaanak.

Isang buong kasinungalingan.

Pero naniwala si Marlon sa ate niya.

Tinanggap ng tribunal na niloko ko siya.

At ginawa ng parokya ang laging ginagawa ng mga parokya kapag binigyan ng kalahating iskandalo at libreng kape.

Sila na ang nagtapos sa kuwento.

Humingi ng tawad ang sarili kong nanay sa nanay ni Marlon noong Simbang Gabi.

’Yon ang parteng hindi ko kailanman nalampasan.

Ipinatong ni Mama ang isang kamay sa pagitan ng shoulder blades ko.

“Mag-sorry ka, anak.”

“Ma, wala akong ginawa.”

“Please. Huwag na nating palakihin.”

Nakatayo sa harap namin si Mommy Salud.

At sa tabi niya, si Cecil.

Bahagya akong itinulak ni Mama pasulong.

“I am sorry sa sakit na idinulot ng anak ko sa pamilya ninyo.”

Naaamoy ko pa rin ang bibingka.

Nararamdaman ko pa rin ang kamay ni Mama sa likod ko.

Five years later, may dini-date akong lalaking Marco ang pangalan.

Generous na salitang ang dating.

Fourteen months nang sinusubukan ni Marco na magkaroon kami ng totoong relationship.

Lagi kong pinapanatiling fourteen inches ang layo niyon sa pagiging seryoso.

Nakakatawa siya, matiyaga, at mabait sa mga pamangkin niya.

Delikado.

Minsan, habang natutulog ang six-year-old niyang pamangkin sa kandungan naming dalawa, bumulong siya, “Magiging mga halimaw siguro ang anak natin.”

Sobrang hindi ako gumalaw, napansin niya.

Pagkatapos no’n, nagsimula akong magkansela ng weekends.

Hindi dahil hindi ko siya mahal.

Dahil mahal ko siya.

Hindi ako puwedeng maging babaeng sinasabi ng lahat na ako noon.

Hindi ko hahayaang bumuo ng buhay ang isang lalaki kasama ko, tapos malalaman niyang hindi ko siya mabibigyan ng anak.

Tinanong ni Marco kung bakit laging nasa labas ng pinto ang isang paa ko.

Sinisi ko ang divorce ko, work, timing, Mercury retrograde.

Kahit ano maliban sa totoo.

Kaya nang pigilan ako ni Mrs. Pura Alcantara matapos ang ambush ni Marlon tungkol sa pagiging ninang, dala-dala ko na ang limang taon ng future na sinanay kong huwag nang gustuhin.

“Hija,” sabi niya, “kailangan ko ang confirmation record mo para sa baptism file ni Mateo.”

“Dadalhin ko.”

Kumaway siyang huwag na.

“Naku. Amin ka. Nandito lahat.”

Two days later, tinawagan niya ako sa work.

Maingat ang boses niya.

“Rosanna, pumunta ka sa parish office after five.”

“Ano’ng nangyari?”

Sandaling tahimik.

“Kinuha ko ang lumang file mo.”

Humigpit ang hawak ko sa phone.

“At?”

“Hija,” sabi niya. “May nakita ako.”

PART 2: Ang Page na Hindi Ko Nakita

Nasa gitna ng desk ni Mrs. Alcantara ang folder ko.

Nakasara.

Nakalapat ang dalawang kamay niya sa ibabaw.

Gano’n ka umupo kapag aksidente kang nakahanap ng granada sa parish records.

“Umupo ka.”

Umupo ako.

Binuksan niya ang folder at inilabas ang lumang clinic report mula sa tribunal packet.

Dalawang page.

Itinulak niya sa akin ang una.

Kilala ko ang tabinging fax mark. Ang pangalan ko.

Ang page na ibinigay sa akin ni Cecil sa kotse.

Tapos inilapag ni Mrs. Alcantara ang pangalawang sheet sa tabi nito.

Marlon Rafael Salcedo.

Ang test results niya.

Isang malalang blockage.

Referral sa specialist.

Malamang nagagamot.

Sa ibaba, may isang sentence.

Primary factor: male.

Tatlong beses ko iyong binasa.

Tapos itinuro ko ang sarili kong page.

“Ano’ng nakalagay sa akin?”

Maingat na tumingin sa akin si Mrs. Alcantara.

“Walang natukoy na malinaw na dahilan sa babae.”

Tinitigan ko siya.

“So walang nagsabing hindi ako puwedeng magkaanak?”

Lumambot ang mukha niya.

“Hija, wala sa report na ito.”

May nabiyak sa loob ko.

Hindi dahan-dahan.

Naisip ko ang mga baby shower na hindi ko pinuntahan.

Naisip ko ang pamangkin ni Marco na natutulog sa kandungan naming dalawa.

Naisip ko ang sinabi niyang, Magiging mga halimaw siguro ang anak natin.

Naisip ko kung gaano ko gustong sagutin sana ng, Yes, probably.

Sa halip, limang taon kong tinrato ang motherhood na parang bahay na nakita ko nang matupok sa apoy.

Tiningnan ko ulit ang mga page.

“Si Cecil ang kumuha nito.”

Nakasimangot si Mrs. Alcantara.

“Ano?”

“Siya ang kumuha ng packet sa clinic.”

Bumalik sa akin ang Turnpike.

Si Cecil na hinihimas ang likod ko.

Hindi mo kasalanan.

“Nasa kanya ang dalawang page.”

Ilang taon ding ipinagtanggol ng mga tao si Cecil.

Baka hindi niya naintindihan. Baka pinoprotektahan lang niya si Marlon.

Hindi.

Kumuha siya ng dalawang page mula sa clinic.

Ibinigay niya sa akin ang isa.

Itinago niya ang isa.

Tapos nagtayo siya ng kasinungalingan sa ibabaw niyon.

“Puwede akong makahingi ng copies?”

Tumango si Mrs. Alcantara.

Sunday ang baptism.

Hindi ko hinarap si Cecil bago iyon.

Tatawagan sana siya ng dating Sanna mula sa parking lot.

Pero tapos na akong kausapin si Cecil nang kami lang.

Ginamit niya ang pamamahiya sa harap ng lahat bilang sandata.

Fine.

Sa harap din ng lahat kami mag-uusap.

Sunday morning, nagsuot ako ng blue dress at dinala ang dalawang page sa purse ko.

Sumigaw si Mateo sa kalahati ng baptism.

Bless him.

Binuhusan ni Father Ading ng tubig ang ulo niya habang pumipilipit siya sa mga braso ko na parang galit na lumpia.

Nagtawanan ang lahat.

Pati ako.

Nang mangako akong gagabayan siya nang may pananampalataya at pagmamahal, sinsero ako.

Anuman ang ginawa ng pamilya niya, walang kasalanan si Mateo.

Pagkatapos, napunô ng pagkain ang parish hall.

Pancit. Lumpia. Kape.

Tinutulungan ko si Katrina na magbukas ng gifts nang tapikin ni Cecil ng kutsara ang cup niya.

Ting. Ting. Ting.

Nanlamig ang buong katawan ko.

Mahilig si Cecil sa speeches.

Nagpasalamat siya kay Father.

Nagpasalamat siya sa godparents.

Tapos humarap siya sa akin.

“At lalo na kay Sanna.”

Ngumiti ang mga tao.

“Ipinapakita ng araw na ito kung ano ang nagagawa ng forgiveness,” sabi niya. “Lahat tayo nagkakamali. Pero ang pamilya, pinipili ang grace.”

Tinitigan ni Marlon ang sahig.

Tapos nginitian ako ni Cecil.

“At lagi kong sinasabi, kung naging honest lang si Sanna bago ang wedding, napakaraming sakit sana ang naiwasan.”

May narinig akong munting tunog mula kay Mama sa likod ko.

Five years earlier, lulunukin ko lang iyon.

Uuwi.

Iiyak kung saan walang makakarinig.

Hindi ngayon.

Dumukot ako sa purse.

Inilabas ang dalawang page.

Naglakad papunta kay Cecil.

At inilapag ang mga iyon sa tabi ng baptism cake.

“Great,” sabi ko.

“Dahil usapang honesty na rin lang.”

PART 3: Ang Matagal Kong Ibinaon

Walang gumalaw.

Tinapik ko ang page one.

“Ito ang ibinigay mo sa akin sa kotse mo.”

Nagbago ang mukha ni Cecil.

Bahagya lang.

Pero nakita ko.

Alam niya.

Itinulak ko ang page two sa tabi nito.

“Nasaan ito noon?”

Tumingala si Marlon.

Nagkrus ng braso si Cecil.

“Hindi ko alam kung anong game ang nilalaro mo.”

“Walang game. Basahin mo ang last line.”

“Sanna, baptism ito ni Mateo.”

“Yes. At ginamit mo ang baptism niya para tawagin akong sinungaling.”

Dahan-dahang lumayo sa kanya si Katrina.

Kinuha ni Marlon ang page two.

Huminto ang mga mata niya sa ibaba.

“Ate.”

Walang sinabi si Cecil.

“Ate. Nasa ’yo ba ito?”

“Ako ang kumuha ng packet.”

“Nakita mo ba ang page na ito?”

“Marlon—”

“Nakita mo ba?”

Tumingin si Cecil sa paligid ng room.

Talagang makikita mong kinukuwenta niya kung sinong auntie ang puwedeng sumagip sa kanya.

Walang sumagip sa kanya.

Sa wakas, sabi niya, “Complicated ang report na iyon.”

Natawa ako.

“Hindi naman Shakespeare ang Primary factor: male.”

May ilang nabilaukan sa kape.

Lumapit ako.

“Nakita. Mo. Ba?”

Tinitigan ako ni Cecil.

Tapos ang papel.

“Yes.”

Nagbago ang room.

Hindi maingay.

Mas malala sa maingay.

Biglang naintindihan ng sixty people na hindi ito misunderstanding.

Mabilis na nagsalita si Cecil.

“Devastated si Marlon. Pakiramdam niya failure siya. Pinoprotektahan ko ang kapatid ko.”

“Kaya ginawa mo akong failure?”

“Hindi iyon ang ibig kong sabihin.”

“Nag-testify kang alam kong hindi ako puwedeng magkaanak.”

“Miserable na rin naman ang marriage ninyo.”

“So?”

Lumunok siya.

“Akala ko magmo-move on ka.”

Nandoon na.

Isang calculation.

Ang buhay ko, tinimbang laban sa pride ni Marlon.

At ako ang mas tahimik.

Lumapit sa tabi ko ang nanay ko.

Namutla ang mukha niya.

“Anak.”

Humarap ako.

“Pinagsorry kita.”

Simbang Gabi.

Ang kamay niya sa likod ko.

Mag-sorry ka.

Tinakpan ni Mama ang bibig niya.

“Pinag-sorry kita.”

Halos iyon ang dumurog sa akin.

Hindi si Cecil.

Hindi si Marlon.

Iyon.

Hinawakan ko ang kamay ni Mama.

“Hindi mo alam.”

“Pero dapat naniwala ako sa ’yo.”

Sa kabilang side ng mesa, isinuot ni Mommy Salud ang salamin niya at binasa ang parehong page.

Tapos tumingin siya kay Cecil.

“Hinayaan mong humingi ng tawad sa akin ang nanay ng babaeng ito.”

“Mommy, please.”

“Nakatayo ka sa tabi ko.”

Nagsimulang umiyak si Cecil.

Walang gumalaw para aliwin siya.

Tapos bumagsak sa upuan si Marlon.

“Nalaman ko ang tungkol sa blockage later,” sabi niya.

Tumingin ako sa kanya.

“Kailan?”

“Nang mahirapan kaming mag-conceive ni Katrina. Nagpa-surgery ako.”

Biglang humarap sa kanya si Katrina.

“Sabi ng doctor, posibleng ilang taon nang naroon ang bara,” sabi ni Marlon.

Tumahimik ang galit ko.

“At hindi mo man lang inisip kung ano ang ibig sabihin niyon tungkol sa akin?”

Yumuko siya.

Sapatos.

Laging ang sapatos.

“Sinabi ko sa sarili kong baka iba ang lumang report.”

“Dahil mas madali iyon.”

“Yes.”

Sa unang pagkakataon, sumagot siya agad.

Naniniwala akong itinago ni Cecil sa kanya ang page two noon.

Pero later, nang ibigay ulit sa kanya ng buhay ang katotohanan, pinili niyang huwag tingnan.

“Naniniwala akong hindi mo alam five years ago,” sabi ko.

Tumingala siya.

“Hindi kita pinapatawad dahil ayaw mong pag-isipan iyon kalaunan.”

Tumango siya.

Walang speech.

Good.

Kinuha ni Mama ang page two at dumiretso kay Cecil.

Five feet tall si Mama at takot siya sa automatic car wash, pero noong hapong iyon, napakalaki niyang tingnan.

“Basahin mo.”

Umiling si Cecil.

“Salud—”

“Ang last line.”

Isiniksik ni Mama ang page sa mga kamay niya.

Bumulong si Cecil, “Primary factor: male.”

Tumango si Mama.

“Ulit.”

“Please.”

“Five years nilang narinig ang version mo. Puwede nilang marinig ang doctor kahit isang beses.”

Bumagsak ang mga balikat ni Cecil.

Mas malakas niya iyong binasa.

“Primary factor: male.”

Walang pumalakpak.

Thank God.

Hindi ko kailangan ng applause.

Kailangang mamatay ang kasinungalingan sa mismong room kung saan iyon pinakain.

Noong gabing iyon, pumunta si Marco sa apartment ko.

Hindi ko sinagot ang tatlong tawag niya.

Nakatayo siya sa doorway ko, may dalang takeout at mukhang naiinis.

“Kung idi-dump mo na naman ako, kumain ka muna.”

Natawa ako.

Tapos nagsimula akong umiyak.

“Wow,” mahina niyang sabi. “Okay. Ibang klaseng gabi pala ito.”

Ikinuwento ko sa kanya ang lahat.

Hindi lang si Cecil.

Lahat.

Kung bakit ako lumalayo tuwing pinag-uusapan niya ang marriage.

Kung bakit hindi ko na kinakarga nang matagal ang pamangkin niya.

Kung bakit fourteen months ko siyang minahal nang nakatapak sa preno.

Nang matapos ako, tahimik si Marco.

Tapos sabi niya, “Sanna, hindi ako humingi sa ’yo ng guarantee.”

“Alam ko.”

“No. Parang hindi mo alam.”

Fair.

Pinunasan ko ang mukha ko.

Tapos naalala ko ang gabing kasama namin ang pamangkin niya.

“Marco.”

“Hmm?”

“Naalala mo nang tinanong mo kung gusto ko ng mga anak?”

Hindi siya gumalaw.

“Yes.”

“Tanungin mo ulit.”

Napuno ng luha ang mga mata niya.

“Sanna.”

“Tanungin mo.”

Inabot niya ang kamay ko sa ibabaw ng mesa.

“Gusto mo ba ng mga anak?”

Five years kong tinrato ang sagot na parang isang delikadong bagay.

Isang bagay na wala akong karapatang sabihin.

Pinisil ko ang kamay niya.

“Yes.”

May napasinghap mula sa hallway.

Pumikit ako.

“Mama.”

Lumitaw siya sa doorway, may dalang bakanteng food container.

“Ibabalik ko ito.”

“Nakikinig ka.”

“Sa bandang huli lang.”

Tumatawa na si Marco.

Pinunasan ni Mama ang mga mata niya.

“Okay,” sabi niya. “Good. May mga pangalan ako.”

“Ma!”

“Ano? Sabi ko names. Hindi ko sinabing bukas.”

Sobrang tawa ko, umiyak ulit ako.

Sa pagkakataong ito, hinayaan ko ang sarili ko.