PART 1: Ang Pabor ng Kapitbahay

Pinakiusapan ako ng lalaking nakatira sa tabi ng bahay ko na magkunwaring engaged kami para sa lola niya. Pumayag ako dahil akala ko, ang delikadong parte ay ang pagsisinungaling sa matanda.

Mali ako.

Ang delikadong parte pala ay ang matuklasan kung gaano kasarap sa pakiramdam kapag nakahawak ang kamay ni Marco sa kamay ko.

Tatlumpu't lima ako, isang ICU nurse sa Los Angeles, at parang sementeryo ng mga maling tiyempo ang love life ko.

Lahat ng lalaking nagustuhan ko ay lilipat ng lugar, nagpapagaling pa sa dating relasyon, kasal sa trabaho, o biglang “hindi pa handa” matapos ang anim na buwang pagkain ng sinigang ko.

Apat na taon nang nakatira sa katabing bahay si Marco Villanueva.

Tatlumpu't anim siya, isang contractor, tahimik, malapad ang balikat, at laging may pasan na kahoy papasok sa garahe niya bago sumikat ang araw.

Hindi kami magkaibigan. Magkapitbahay lang kami tuwing araw ng koleksiyon ng basura.

“Morning, Joy.”

“Morning, Marco.”

Iyon na ang dakilang kuwento ng pag-ibig namin.

Minsan, ibinabalik niya ang mga basurahan ko kapag tulog ako matapos ang night shift.

Minsan naman, nag-iwan ako ng pancit sa veranda niya matapos niyang ayusin ang maluwag kong gate nang hindi ko hinihingi.

Hindi namin kailanman pinag-usapan ang alinman doon.

Tapos, alas-diyes ng gabi noong Martes, may malakas na kumatok sa pinto ko.

Nakatayo sa labas si Marco, naka-gray na sweatpants at kupas na San Ildefonso College shirt. Mas takot pa ang hitsura niya kaysa sa ilang pamilyang sinasabihan kong paparating na ang doktor.

“Joy, please,” sabi niya. “May pabor sana ako.”

Sa likuran niya, sa bukas na pintuan ng bahay niya, nakita ko ang isang maliit na matandang babae na nag-aayos ng mga lalagyan ng pagkain na may takip na plastic sa dining table na para bang nasakop na niya ang buong bahay.

“Kahapon dumating ang Lola Cora ko,” bulong niya. “Seventy-eight na siya. May dala siyang mga picture.”

“Picture ng ano?”

“Mga babae.”

Tinitigan ko siya.

“Mga anak na babae ng mga kaibigan ng pamilya. Lilipad pa rito ang isa mula San Francisco ngayong weekend. Nakapag-book na si Lola ng brunch.” Pinagdikit niya ang dalawang palad niya.

“Please. Two weeks lang. Magpanggap tayong engaged para tigilan na niya ang paghahanap ng ipapares sa akin. Ako ang gagawa ng yard work mo nang isang taon.”

“Gusto mong magsinungaling ako sa lola mo?”

“Gusto kong iligtas mo ang buhay ko.”

Mula sa bahay niya, may matinis na boses na sumigaw. “Marco! Sino kausap mo?”

Napapitlag siya.

Labing-apat na oras akong nagtrabaho. Masakit ang mga paa ko. Sabaw na ang utak ko. Siguro iyon ang dahilan kung bakit sinabi kong, “Sige.”

Biglang nagbago ang buong mukha niya.

“Talaga?”

“Two weeks. Walang kakaiba.”

“Walang kakaiba,” pangako niya.

Nagsisinungaling na agad siya.

Kinabukasan ng gabi, dumating siya na may dalang maliit na velvet na kahon ng singsing at lavender latte.

“Hiniram ko ang singsing sa pinsan kong si Mia,” sabi niya. “At para sa iyo ito.”

Kinuha ko ang kape. “Paano mo nalaman ang order ko?”

“Nakita ko ang cup sa recycling mo.”

“Sinisiyasat mo ang basura ko?”

Namula ang mga tainga niya. “Magkatabi ang mga basurahan natin.”

Eksaktong tama ang latte: may dagdag na espresso at halos hindi matamis.

Kapag naririnig ng karamihan ang lavender, ginagawa nila itong syrup na lasang pabango. Pero kahit paano, alam ni Marco na ayaw ko ng ganoon.

Bago pa ako makapagtanong ng iba, mabilis na tumawid sa driveway si Lola Cora, suot ang daster niyang may mga bulaklak.

“Ikaw si Joy?” mariin niyang tanong.

“Opo.”

Bumaba ang tingin niya sa singsing na kasusuot lang ni Marco sa daliri ko.

Napasinghap siya, hinampas ang braso ni Marco, saka ako niyakap nang sobrang higpit kaya tumagilid ang kape ko.

“Four years ka diyan,” sermon niya kay Marco. “You never told me!”

Ipinalupot ni Marco ang isang braso sa baywang ko.

“We wanted privacy, Lo.”

Lumapat ang palad niya sa tagiliran ko na para bang doon talaga iyon nakalaan.

Nakalimutan ng katawan kong umaarte lang kami.

Sa sumunod na linggo, nakakatakot kung gaano kabilis dumami ang detalye ng pekeng engagement namin.

Si Marco ang naghatid sa akin sa trabaho nang mamatay ang baterya ng kotse ko.

Ipinagbaon niya ako ng chicken adobo at kanin dahil sabi niya, hindi hinahayaan ng isang engaged na lalaki na mabuhay ang fiancée niya sa crackers mula sa vending machine.

Pinalitan niya ang ilaw sa veranda na walong buwan ko nang hindi pinapansin.

Habang naghahapunan, tinanong ni Lola Cora kung paano kami nagkakilala.

Ibubuka ko na sana ang bibig ko, handang mag-imbento ng simpleng kuwento.

Pinisil ni Marco ang kamay ko.

“Una ko siyang napansin noong nag-blackout,” sabi niya.

“Madilim ang buong kalye, at kinukumusta ni Joy si Mrs. Alvarez sa tapat dahil gumagamit siya ng oxygen machine. Magdamag nang nagtrabaho si Joy, pero nanatili siya roon hanggang bumalik ang kuryente.”

Napalingon ako sa kanya.

Tatlong taon na ang nakalipas mula nang mangyari iyon.

Hindi ko alam na pinapanood niya pala ako.

“Tapos isang umaga,” patuloy niya, “umuwi siyang pagod na pagod at napaupo sa hagdan dahil hindi niya mahanap ang mga susi niya. Gusto ko siyang tulungan, pero nahihiya ako. Kaya nag-iwan ako ng kape.”

Natisod ang puso ko.

Naalala ko ang kapeng iyon. Akala ko, maling bahay ang napag-iwanan ng delivery driver.

“At kailan mo nalaman?” tanong ni Lola sa kanya.

Diretsong tumingin sa akin si Marco.

“Noong nagpasalamat siya sa pag-aayos ko ng gate niya gamit ang pancit at tatlong pirasong calamansi sa isang sandwich bag. Naisip ko, ito na.”

Napabuntong-hininga si Lola Cora na para bang pinapanood niya ang huling eksena ng isang teleserye.

Ako naman, pigil ang hininga.

Nang nasa veranda ko na kami mamaya, bumulong ako, “Napakakumbinsi noon.”

“Sabi mo, kailangan nating papaniwalain siya.”

“Naalala mo ang blackout?”

Tumingin siya sa bahay niya. “Naaalala ko ang mga bagay-bagay.”

Pagkatapos, hinalikan niya ako sa noo dahil nanonood si Lola sa likod ng blinds niya.

Iyon man lang ang idinahilan ko sa sarili ko kung bakit niya iyon ginawa.

Sa pagtatapos ng unang linggo, hindi ko na napapansing peke ang singsing.

Sa pagtatapos ng pangalawa, natatakot na ako sa araw na kailangan ko itong ibalik.

Tapos inanunsiyo ni Lola Cora ang farewell dinner niya.

“Tomorrow, tapos na,” bulong ni Marco habang magkasama kaming naghuhugas ng pinggan.

Tinitigan ko ang sabon na dumudulas sa mga kamay niya.

“Yes,” sabi ko. “Tapos na.”

Natahimik siya.

At sa unang pagkakataon, naisip kong baka ako lang ang ayaw matapos ang kasinungalingan namin.

PART 2: Bakit Alam Niya ang Lahat

Dapat sana'y nakagaan sa loob ang farewell dinner ni Lola Cora.

Pero ang pakiramdam ko, parang may nagbabaklas ng isang tahanan habang nasa loob pa ako.

Nagluto siya ng kare-kare. Nag-ihaw naman si Marco ng talong sa backyard.

Nagdala ako ng cassava cake mula sa isang bakery sa Historic Filipinotown, at sinuri muna iyon ni Lola bago sinabing, “Pwede na.”

Buong gabi, nagkuwento siya tungkol sa Pampanga, sa mga pinsan sa Baras, at sa pilgrimage sa simbahan na gusto niyang gawin sa susunod niyang biyahe. Sinabi niya sa akin kung aling mga bulaklak ang nabubuhay sa init at kung anong ointment ang kailangan ni Marco para sa masakit niyang balikat.

“Sasabihin niyang wala lang,” babala niya sa akin. “Huwag kang maniwala.”

“Lo,” reklamo ni Marco.

“Tahimik.”

Natawa ako, tapos muntik nang maiyak, dahil aalis siya bukas at babalik ako sa pagiging babae sa kabilang bahay.

Pagkatapos ng hapunan, iniabot ni Lola ang cellphone niya.

“Picture. Para sa wedding invitation ninyo.”

Tumayo si Marco sa likuran ko, mainit ang dibdib niya sa likod ko. Tinakpan ng mga daliri niya ang kamay ko sa ibabaw ng tiyan ko.

“Closer,” utos ni Lola.

Yumuko siya hanggang dumikit ang pisngi niya sa sentido ko.

Kumislap ang camera.

Sa loob ng isang segundo, nakita ko ang litrato sa screen niya. Hindi kami mukhang dalawang kapitbahay na umaarte. Mukha kaming pagod, masaya, at matagal nang pinili ang isa't isa.

“Maganda,” mahinang sabi ni Lola.

Tapos kumunot ang noo niya at nagsimulang kapain ang mga bulsa ng cardigan niya.

“My passport.”

Tiningnan ni Marco ang sideboard. Hinalughog ko ang kusina.

Lalong nabalisa si Lola kada minuto, iginigiit na inilagay niya iyon sa loob ng asul na sobre matapos niyang tawagan ang airline.

“Baka nasa kuwarto mo,” sabi niya kay Marco. “Hinahanap ko kasi ang timbangan ng maleta.”

Umakyat kaming dalawa habang ibinubuhos ni Lola ang laman ng handbag niya sa ibaba.

Tiningnan ko ang desk niya. Nagbukas ng mga drawer si Marco.

Sinubukan kong huwag pansinin na malinis ang kuwarto niya maliban sa bunton ng mga damit pantrabaho sa isang upuan—at tanaw mula sa bintana niya ang mga dilaw na lily sa bakuran.

“Tumingin ka sa ilalim ng kama,” sabi niya. “Itinatago niya ang mahahalagang bagay sa mga ligtas na lugar, tapos nakakalimutan niya kung nasaan ang ligtas na lugar.”

Lumuhod ako at kinapa ang madilim na ilalim ng kama.

Nahanap ng mga daliri ko ang isang asul na sobre, pero nang hilahin ko iyon, tumama ang siko ko sa isang mabigat na kahong kahoy.

Natumba iyon.

Dumulas sa sahig ang isang leather notebook at bumukas malapit sa tuhod ko.

Ang passport muna ang dinampot ko.

Tapos nakita ko ang pangalan ko.

Hindi lang isang beses.

Paulit-ulit.

May petsang Oktubre 14, 2023 ang pahina.

Umuwi si Joy mula sa 12-hour shift niya na mukhang pagod na pagod. Nag-iwan ako ng extrang kape sa veranda niya.

Uminit ang balat ko.

Binaliktad ko ang pahina.

Huminto si Joy sa tabi ng bakod ngayon at sinabing maganda ang mga dilaw na lily. Magtatanim ako bukas ng anim pa.

Isa pang pahina.

Natawa si Joy sa pangit kong joke sa tabi ng mga basurahan ngayon. Sana ako naman balang araw.

Isa pa.

Inayos ko ang gate niya. Nag-iwan siya ng pancit. Kinain ko nang malamig dahil ayokong maghintay.

Nagsimulang manginig ang mga kamay ko.

Ilang taon ang laman ng notebook na iyon.

Ang umagang nadatnan niya akong umiiyak sa kotse matapos mawalan ng pasyente at tahimik siyang nag-iwan ng kahon ng tissue sa ibabaw ng hood.

Ang Paskong nag-overtime ako at nadatnan kong naipasok na ang mga basurahan ko.

Ang linggong bumisita ang nanay ko mula Nevada at binuhat ni Marco ang maleta niya nang hindi inuutusan.

Isinulat niya ang mga bagay na nakalimutan ko nang sinabi ko.

Sabi ni Joy, gusto niya ng maliit na mesa sa ilalim ng jacaranda, pero wala siyang panahong bumili. Gawin ko bago mag-summer.

Dalawang summer na ang nakalipas nang biglang lumitaw ang mesang iyon sa tabi ng bakod ko. Sinabi ni Marco na tinanggihan iyon ng isang kliyente.

Tapos narating ko ang mga pinakabagong entry.

Dinala ni Lola ang mga picture ngayon. Nakapag-book na siya ng brunch kasama ang babae mula San Francisco. Sa wakas, sinabi kong may iba na.

Mas malala ang sumunod na pahina.

May plano si Lola: yayain si Joy na magkunwaring engaged kami nang two weeks para tigilan na raw niya ang paghahanap ng ipapares sa akin. Sinabi kong nakakabaliw iyon. Sabi niya, mas nakakabaliw ang maghintay nang four years bago yayain sa dinner ang isang babae.

Hindi ako makahinga.

Totoo ang pagbisita.

Totoo ang paghahanap ng ipapares sa kanya.

Pero alam ni Lola Cora ang tungkol sa akin.

At sa halip na sabihan si Marco na lakasan ang loob at yayain ako sa dinner, kahit paano ay tinulungan pa niya itong gawing pekeng engagement ang pagkatataranta niya.

“Joy?”

Lumingon ako.

Nakatayo si Marco sa pintuan, putlang-putla, nakatitig sa notebook na hawak ko.

Mula sa ibaba, tumawag ang lola niya, “Nakita n'yo?”

Itinaas ko ang asul na sobre.

Pero nanatili kay Marco ang mga mata ko.

“Yes,” sigaw ko pabalik. “I found everything.”

PART 3: Ang Inamin Niya sa Wakas

Isinara ni Marco ang pinto ng kuwarto.

Sa kauna-unahang pagkakataon, wala siyang masabi.

Nakatayo ako roon, bukas sa pagitan ng mga kamay ko ang lihim niyang buhay, at isa-isang nag-iba ang ayos sa isip ko ng lahat ng matatamis na sandali nitong nakaraang dalawang linggo.

Ang kape.

Ang halik sa noo.

Ang pagkaalam niya na kinukuskos ko ang hinlalaki ko sa palad ko kapag kinakabahan ako.

Napuno ng luha ang mga mata ko bago ko pa iyon napigilan.

“Pinagawa mo akong magsinungaling sa lola mo.”

“Alam niya.”

“Pinaakala mong tungkol lang ito sa pagpapatigil sa kanya na ihanap ka ng makaka-date.”

“Iyon naman talaga. Ideya niya ang fake engagement.”

“At pumayag ka.”

Nabasag ang boses niya. “Nag-panic ako.”

Muntik na akong bumigay dahil doon.

Isinara ko ang notebook at idiniin sa dibdib ko.

“Bakit, Marco?”

Tumingin siya sa mga kamay niya. Ang mga kamay na iyon ang gumawa ng mga ospital, kusina, deck, at isang maliit na mesa sa ilalim ng jacaranda ko.

“Dahil tuwing susubukan kitang yayain, mukha kang pagod na pagod, o paalis ka papuntang trabaho, o may kasasakit lang sa iyo.” Lumunok siya.

“Palagi kong sinasabing next week na. Tapos next month. Tapos four years na.”

“Kaya alam ni Lola?”

“Simula pa noong unang gabi.”

“At fake engagement ang solusyon niya?”

Tumango siya. “Sabi niya, matutuklasan mo rin dahil hindi ako marunong magsinungaling nang maayos.”

“Maayos na maayos ang pagsisinungaling mo.”

Umiling siya. “Hindi tungkol sa nararamdaman ko.”

Natahimik ang buong kuwarto.

“Noong hinawakan ko ang kamay mo, ako talaga iyon,” sabi niya.

“Noong ipinagbaon kita, ako talaga iyon. Totoo ang lahat ng sinabi ko sa kanya noong dinner. Gusto ko lang ng two weeks na hindi ko kailangang magkunwaring wala akong nararamdaman.”

Naroon pala iyon—ang nag-iisang kasinungalingan sa ilalim ng lahat ng iba pa.

Sa loob ng apat na taon, pareho kaming nagkunwaring walang nangyayari.

Lumapit ako sa kanya.

Umatras siya.

“Kung gusto mong huwag na kitang gambalain, sabihin mo,” sabi niya. “I'm sorry, Joy. Sobra.”

“Tanga ka.”

Napakurap siya.

“Napakatanga mo,” sabi ko, umiiyak na ngayon.

“Tatlong taon kang nagsusulat sa notebook, samantalang ang kailangan mo lang gawin ay kumatok sa pinto ko.”

“Kumatok naman ako.”

“Dahil sa fake engagement!”

“Sabi ko sa iyo. Tanga.”

Nilapitan ko siya hanggang mawala ang pagitan namin, hinawakan ang harapan ng shirt niya, at hinalikan siya.

Sa loob ng kalahating segundo, hindi siya gumalaw.

Tapos yumakap sa akin ang mga braso niya.

Hinalikan niya ako na parang isang lalaking tinatapos ang tatlong taong katahimikan sa isang perpektong hinga—maingat sa simula, pagkatapos ay nanginginig, saka walang tunog na tumatawa sa labi ko dahil pareho yata kaming hindi makapaniwalang nagsayang kami ng napakahabang panahon.

May kumatok sa pinto.

“Marco,” tawag ni Lola Cora. “Hindi bumabata ang passport.”

Naghiwalay kami.

Nakasandal ang noo niya sa noo ko.

“Pinlano niya ang panggugulong iyon,” bulong niya.

“Mana sa iyo.”

Bumaba kaming magkahawak-kamay.

Nakaupo si Lola Cora sa mesa at nakasara na ang zipper ng handbag niya.

Pagkakita pa lang niya sa mukha ko, tinakpan niya ang bibig niya.

“Ay, salamat,” bulong niya.

Inilapag ko ang passport sa harap niya.

Pagkatapos, inilapag ko sa tabi nito ang notebook.

Tumingin siya kay Marco. “Iniwan mong bukas ang kahon?”

“Ikaw ang naglagay ng passport mo sa ilalim ng kama niya?” tanong ko.

Sumagot na ang guilty niyang mukha bago pa siya nakapagsalita.

Tinitigan siya ni Marco. “Lo.”

“What?” Itinaas niya ang dalawang palad. “Two weeks finished. Still no progress. Ako pa gagawa.”

Dapat sana'y nagalit ako.

Pero nagsimula akong tumawa kahit may mga luha pa sa pisngi ko. Mabigat na napaupo si Marco at tinakpan ang mukha niya. Itinulak ni Lola Cora ang cassava cake papunta sa amin na para bang tapos na ang trabaho niya.

Tapos napunta ang tingin niya sa hiniram na singsing sa daliri ko.

“So,” sabi niya, “fake pa rin?”

Tumingin sa akin si Marco, biglang kinakabahan na naman.

Hinubad ko ang singsing at iniabot sa kanya.

Nawala ang ngiti niya.

“Kay Mia ito,” sabi ko. “At kung itatanong mo sa akin ang totoong tanong balang araw, hindi mo gagamitin ang singsing ng pinsan mo.”

Isang beses na hinampas ni Lola ang mesa. “Tama.”

Tinitigan ni Marco ang singsing sa palad niya, pagkatapos ay ako.

“Ibig mong sabihin, balang araw?”

“Ibig kong sabihin, dalhin mo muna ako sa isang totoong date.”

“Bukas?”

“Alas-sais ang flight ng lola mo.”

“Breakfast?”

“Ikaw ang maghahatid sa kanya sa airport.”

“Dinner?”

Hinayaan ko siyang magdusa nang isa pang segundo.

“Dinner.”

Makalipas ang anim na buwan, naglagay si Marco ng maliit na mesa sa ilalim ng jacaranda at tinakpan iyon ng mga dilaw na lily mula sa hardin niya.

Walang mga kamag-anak na nagtatago sa malapit. Walang pekeng emergency. Walang hiniram na singsing.

Inilapag niya sa harap ko ang lumang leather notebook.

Sa loob, maingat na itinali ng lavender na ribbon ang lahat ng pahinang may sulat.

Pagkatapos ng huling entry, dose-dosenang blangkong pahina ang naroon.

Lumuhod si Marco sa tabi ng upuan ko at nagbukas ng maliit na velvet na kahon.

Sa pagkakataong ito, simple, makinang, at para talaga sa amin ang singsing.

“Joy,” sabi niya, nanginginig ang boses, “tutulungan mo ba akong punuin ang natitira?”

Hindi ko siya pinaghintay nang apat na taon.

Mula sa likod ng bakod, may pamilyar na boses na nanggaling sa cellphone ni Marco, sapat ang lakas para marinig ng buong kalye.

“Ano? Sumagot ba?”

Natawa ako, hinila si Marco patayo, at itinaas ang kamay ko sa harap ng screen.

“Opo, Lola,” sabi ko. “Totoo na.”