PART 1: Ang Rug sa Hallway

Seventy-two years old na ako.

Sa ngayon, nakahiga ako sa sahig ng hallway ng anak ko.

Nagkukunwari akong patay.

Nakaluhod sa tabi ko ang apo ko at umiiyak.

Ikinukuwento niya ang bintanang binasag niya two years ago.

Wala akong alam tungkol sa kahit anong bintana.

Simulan natin sa umpisa.

Cely ang pangalan ko. Nakatira ako sa Daly City kasama ang anak kong si Josie, ang asawa niyang si Dennis, at ang dalawa nilang anak.

Nine si Kayla. Madali siyang kasama.

Fifteen si Miggy. Hindi siya madali.

May hobby si Miggy.

Ang hobby niya ay ang manggulat sa akin.

First time noong March. Binuksan ko ang pinto ng bedroom ko nang alas-sais ng umaga at nakatayo siya roon.

Wala siyang sinabi. Nakatayo lang siya.

Nabagsak ko ang baso ng tubig.

Sobrang tawa niya, kailangan niyang umupo sa sahig.

Inulit niya noong April, mula sa ilalim ng kitchen table.

Tapos sa pantry. Dalawang beses.

Tapos sa likod ng kotse ko sa driveway.

Tapos sa church, sa parking lot, sa likod ng van ng pamilya Ramos.

Sa church.

Tapos nagtago siya sa laundry basket. Five foot ten siya at nagkasya siya sa laundry basket.

Tapos sa likod ng bathroom door.

Walo na ’yon.

Nagsumbong ako sa nanay niya. Sabi niya, “Ma, fifteen lang siya.”

Sinabihan ko siya. Sabi niya, “Sorry, Lola,” pero nakangiti na siya habang sinasabi iyon.

Hinampas ko siya ng tsinelas. Tinawanan din niya.

Ipinagdasal ko. Walang nangyari.

Tapos isang gabi noong June, nanonood ako ng videos sa phone.

Gusto ko ang videos na may nadadapa. Gusto ko rin ang may biglang tumatalon mula sa bush.

At may isang video na ginulat ng isang bata ang tatay niya, tapos bumagsak ang tatay at hindi gumalaw.

At nagsimulang sumigaw ang bata.

Napabangon ako sa kama at malakas kong sinabi, “Ay.”

’Yon na. ’Yon ang sagot.

Nag-practice ako.

Gusto kong malaman ninyo na nag-practice talaga ako.

Tatlong beses, isang Tuesday, habang walang tao sa bahay.

Pinili ko ang rug sa hallway dahil malambot at nasa tapat mismo ng coat closet, kung saan niya gustong magtago ngayon.

Nag-practice akong bumagsak patagilid. Hindi pasubsob. Hindi dignified ang pasubsob, at saka may mga ngipin ako.

Nag-practice akong nakadiretso ang isang braso at medyo nakabaluktot ang mga binti.

Tiningnan ko ang sarili ko sa phone camera para mag-check.

Magaling ang pag-arte ko. Mukha akong kawawa sa tamang paraan.

Tapos naghintay ako.

Eleven days akong naghintay.

Ay, sus. Mahaba ang eleven days kapag sinasadya mong dumaan sa hallway.

Sa twelfth day, isang Saturday, nasa labas ang lahat.

Nasa Costco si Josie. Nasa kapatid niya si Dennis. Nasa birthday party si Kayla.

Kami lang ni Miggy sa bahay.

At nang 10:15 ng umaga, dumaan ako sa coat closet, may dalang kape.

Bumukas ang pinto.

“HOY.”

Hindi ko na kailangang umarte.

’Yan ang unang gusto kong sabihin. Talagang napatalon ako. Sobrang bilis ng tibok ng puso ko, may nakita akong puti sa loob ng isang segundo.

Tapos naalala ko.

At bumagsak ako.

Nabitawan ko ang kape. Wala iyon sa plano, pero mas gumanda tuloy.

Eksakto akong bumagsak patagilid sa rug, nakadiretso ang braso at nakabaluktot ang mga binti, gaya ng pinagpraktisan ko.

Pumikit ako.

Hindi na ako huminga nang malakas. Mahina na lang akong huminga sa ilong.

Tapos hinintay kong tumawa siya.

Hindi siya tumawa.

Wala talaga siyang sinabi.

Sobrang tahimik ng bahay, naririnig ko ang refrigerator.

Tapos sinabi niya ang pangalan ko sa boses na hindi ko pa narinig sa kanya.

“Lola?”

PART 2: Ang Una Niyang Inamin

Lumuhod siya sa sahig.

Ipinatong niya ang kamay sa balikat ko at niyugyog ako.

“Lola. Lola. Lola.”

Diyos ko. Muntik na akong bumangon agad.

Hindi ako halimaw. Humihingi na ako ng sorry sa isip ko. Nagbibilang na ako hanggang tatlo.

Tapos sabi niya, “Please, please gumising ka, sasabihin ko ang lahat.”

Tumigil ako sa pagbilang.

Gusto kong malinaw kung anong klaseng tao ako.

Ako ang klaseng babaeng kapag narinig ang salitang lahat, nananatiling nakahiga sa sahig.

“Ako ang nakabasag ng blue dish,” sabi niya.

Ang blue dish.

Nabasag ang blue dish noong 2024. Sa nanay ko iyon. Sinisi ni Josie si Buboy, ang aso namin, at sabi ko hindi naman kayang abutin ng asong iyon ang shelf. Sabi ni Josie, Ma, please. Isang linggo kaming hindi nag-usap tungkol doon.

Dalawang taong sinisi si Buboy.

Hindi ako gumalaw.

“At ang window,” sabi niya. “Sa garage. Noong 2023. Hindi iyon batong tumalsik mula sa mower. Kami ni Julian.”

Julian.

Dinadalhan ako ng pancit ng nanay ni Julian tuwing Christmas. Malalaman ito ng nanay ni Julian.

Tapos nagsimula siyang mag-CPR.

Hindi siya marunong mag-CPR.

Sa sikmura ko siya nagtutulak. Hindi sa dibdib. Sa sikmura ko.

Sa tuwing diniinan niya ako, may hanging lumalabas sa akin. Tuwing may lumalabas na hangin, lalo siyang natatakot. Tuwing lalo siyang natatakot, lalo niyang dinidiinan.

Kailangan kong pigilan ang buong mukha ko habang nagpu-push-up sa lunch ko ang isang fifteen-year-old boy.

“Bagsak ako sa chemistry,” sabi niya. “D ang grade ko. Sinabi kong B minus.”

Tulak.

“Inubos ko ang ube mo. Buong jar. Sinabi kong si Kayla.”

Tulak.

Ube ko iyon. Galing kay Tita Lita ang jar na iyon. Iniyakan ni Kayla ang jar na iyon.

Tapos dumating si Buboy.

Eleven years old si Buboy at halos tulog palagi, pero dumating siya sa hallway na parang buong buhay niyang hinintay na mapunta ako sa level niya.

Dinilaan niya ang tainga ko. Dinilaan niya ang loob ng tainga ko.

At hindi ako gumalaw.

Kung binigyan nila ako ng trophy noong araw na iyon, tatanggapin ko.

“Umalis ka, Buboy,” sabi ni Miggy. “UMALIS KA.”

Tapos may ginawa siyang medyo dumurog sa puso ko.

Kinuha niya ang kamay ko at hinawakan gamit ang dalawang kamay niya, saka ipinatong doon ang noo niya.

At sinabi niya, “Please, huwag ka sanang patay, please, huwag ka sanang patay, Lola, please.”

Okay. Okay, masakit iyon.

Nagdesisyon akong bubuksan ko na ang mata ko.

Talagang nagdesisyon ako.

Tapos sabi niya, “Kinuha ko ang kotse ni Dad.”

Kusang nanatiling nakapikit ang mga mata ko.

“Dalawang beses,” sabi niya. “Sa gabi. Nag-Jollibee. Permit lang ang meron ako.”

Naku po.

“At may girlfriend ako. Sam ang pangalan niya. Seven months na.”

Seven months.

Seven months ko nang nakakasabay sa dinner ang batang iyon at tinatanong kung may mga kaibigan ba siya, tapos lagi niyang sinasabing not really.

Not really.

Namamanhid na ang binti ko. Basa ang tainga ko. Nakababad sa kape ang housedress ko, lumalamig na iyon, at ramdam ko sa balakang.

At iyon ang pinakamasayang umaga ng buong taon ko.

Tapos mabilis siyang tumayo. Narinig kong lumagutok ang mga tuhod niya.

Narinig ko siyang nangangapa. Narinig ko ang maliit na tunog ng phone niya kapag ina-unlock.

At malakas niyang sinabi kahit walang kausap, “Okay. Okay. 911.”

PART 3: Ang Pumigil sa Tawag

Bumukas ang front door.

Mga grocery bag. Susi. Normal na boses ni Josie mula sa kusina.

“Miggy, puwede mo ba akong tulungan sa trunk?”

Tapos wala.

Tapos sumigaw si Josie.

Pagliko niya sa hallway, nabitawan niya ang lahat sa sahig. May narinig akong nabasag na jar. Nalaman ko pagkatapos na olives pala.

“MA. MA.”

Lumuhod siya sa tabi ko. Hinawakan niya ang mukha ko gamit ang dalawang kamay.

At kaunti kong iminulat ang mata ko at diretso akong tumingin sa kanya.

Buong buhay ko nang kilala ang babaeng iyon. Well, buong buhay niya akong kilala, pero naiintindihan ninyo.

Tumigil siya sa pagsigaw.

Tumingin siya sa akin. Tumingin ako sa kanya.

Umupo siya sa mga sakong niya.

Tapos tumingala siya sa anak niyang nakatayo roon, nakadikit ang phone sa dibdib at basang-basa ng luha ang mukha.

At dahan-dahang sinabi ng anak ko:

“Miggy. Bago tayo tumawag kahit kanino. May iba ka pa bang gustong sabihin sa kanya?”

Anak ko siya. ’Yan ang anak ko.

Nagsimula ulit siya.

Sobrang iyak niya, sinisinok na siya at hindi mapigilang magsalita.

Ang yupi sa garage door. Siya iyon, habang inaatras ang lawnmower.

Hindi siya pumunta sa confirmation ng pinsan niyang si Jaymar para magpunta sa car meet sa Milpitas.

Ibinenta niya ang bike na binili namin para sa kanya at sinabing ninakaw sa school.

May thirty-one absences siya sa first period.

Nagsusulat si Josie sa phone. Talagang nililista niya.

At doon dumating si Dennis.

Pagpasok ni Dennis sa pinto, nakita niyang nakaluhod ang asawa niya sa sahig, katabi ang biyenan niyang nakahigang patay sa rug, at sinabi niyang, “Ano?”

At hindi tumitingala si Josie nang sabihin niya, “Kinuha ni Miggy ang kotse mo para mag-Jollibee.”

Sabi ni Dennis, “ANO?”

Tapos dumating si Kayla mula sa birthday party, may dalang balloon.

Nine si Kayla. Isang tingin lang niya sa akin sa sahig, isang tingin sa mukha ng nanay niya, at naintindihan niya ang lahat sa loob ng mga two seconds.

Ibinaba ng batang iyon ang balloon niya.

Umupo siya sa hagdan na parang nasa sinehan.

Hindi na napapansin ni Miggy ang kahit ano. Nakaluhod siya at ikinukuwento ang vape na tinatago niya sa likod ng water heater.

Tapos sinabi niya ang huli.

Sabi niya, “Ginagawa ko lang iyon kasi tumatawa ka.”

Tumigil ang lahat.

“Hindi ka na tumatawa, Lola. Mula nang lumipat ka rito. Nakaupo ka lang.”

“Kapag ginugulat lang kita saka ka nag-iingay.”

Grabe.

Ay, ang batang ’yon.

Minulat ko ang mga mata ko at umupo.

Sumigaw si Miggy.

Wala pa akong narinig na ganoong tunog mula sa tao. Hindi tunog ng batang lalaki. Tunog ng ibon.

Napaatras siya sa shoe rack, tumama ang shoe rack sa pader, at bumagsak sa ibabaw niya ang bawat sapatos sa bahay.

Nahulog si Kayla sa hagdan sa kakatawa.

Tumahol si Buboy sa kisame.

“Diyos ko po,” sabi ni Dennis habang napakapit sa pinto.

Siyam na beses niya akong nakuha.

Isang beses ko siyang nakuha. Isa.

Sulit ang lahat ng siyam.

Hindi niya ako kinausap nang two hours.

Umupo siya sa room niya, galit na galit. May karapatan naman siya, at alam ko iyon. Umupo ako sa sahig sa labas ng pinto niya dahil wala nang ibang kayang gawin ang mga tuhod ko, at humingi ako ng sorry sa kabila ng pinto.

Sabi niya, “Hinayaan mo akong mag-CPR.”

Sabi ko, “Anak, sa sikmura ko ginagawa mo ang CPR.”

Binuksan niya ang pinto.

May listahan na ngayon sa refrigerator. Si Josie ang sumulat. Fourteen ang nakalista at may number sa tabi ng bawat isa, at isa-isa niya iyong inaayos hanggang December.

Nakatanggap si Buboy ng isang buong rotisserie chicken dahil sa blue dish. Hindi niya naintindihan kung bakit, pero hindi na siya nagtanong.

At tumatawa na ako ngayon. ’Yon ang mahalaga. Tinatawanan ko na ngayon ang lahat.

Dahil ginagawa pa rin niya.

Bigla pa rin siyang tumatalon mula sa likod ng closet door, siguro once a week, at napapasigaw pa rin ako bawat beses dahil gumagana pa rin.

Pero ngayon, bago niya gawin iyon, hinihintay muna niyang makalampas ako nang buo sa doorway.

At chine-check niyang wala akong hawak.