PART 1: Ang Sayaw na Kami Lang ang Nakakaalam

Noong araw na nagsuntukan ang dalawang mascot ng Jollibee sa parking lot namin, may isa na akong problema sa pamilya.

Hindi ko lang alam na magkaugnay pala ang dalawa.

Dalawampu't dalawa ako noon, nagtatrabaho sa grand opening ng bagong Jollibee, at kunwari'y hindi ko pinag-iisipang huminto sa kolehiyo.

Malapit na ang bayaran ng tuition ko.

Kulang ako ng halos dalawang libong dolyar.

Noong gabi bago iyon, sinabi ko rin sa wakas kay Dad.

"Baka isang semester lang," sabi ko. "Mag-full-time muna ako, mag-ipon, tapos babalik."

Tumigil si Dad sa pagkain.

Suot pa niya ang uniporme niya bilang janitor—asul na polo, name patch, pagod na mga mata. Graveyard shift siya, naglilinis ng mga classroom kung saan nagrereklamo ang mga kaedad ko tungkol sa alas-otso ng umaga nilang klase.

"Hindi."

"Pa—"

"Hindi ka titigil."

"Wala tayong pera."

"Sabi ko, hindi."

Ganoon si Dad. Si Ben Villanueva. Kaya niyang gawing konkretong pader ang isang maikling salita.

Anim na taon nang patay si Mama, kaya kapag may napagdesisyunan si Dad, wala nang isa pang magulang na magpapalambot sa kanya.

Nagkamali akong sabihin, "Baka makatulong si Tito Manny."

Bumagsak ang kutsara niya sa mangkok.

"Huwag mong banggitin ang pangalan niya dito sa bahay."

Ayan na.

Ang sumpa ng pamilya.

Si Tito Manny ang kuya ni Dad. May maliit silang panaderya ng pandesal sa Sampaloc noong bata pa ako. Tapos nalugi ang negosyo, nawala ang pera, nagsumbatan sila, at umalis si Tito Manny papuntang California.

Sumunod si Dad makalipas ang ilang taon.

Halos sampung taon silang nakatira nang wala pang dalawang oras ang layo sa isa't isa, pero ni minsan, hindi sila nag-usap.

Hindi noong Pasko.

Hindi sa mga burol.

Kahit noong namatay si Lola, hindi.

Dalawampung taong pananahimik dahil mas gugustuhin yata ng dalawang matandang lalaki na nguyain ang aluminum foil kaysa sabihing, "Baka nagkamali ako."

Kaya galit akong pumasok sa trabaho noong Sabado ng umaga.

Wala na si Dad nang magising ako.

Walang iniwang sulat.

Walang almusal.

Tasa lang niya ng kape ang naiwan sa lababo.

Pagsapit ng tanghali, parang may nag-anunsiyo ng libreng Chickenjoy habambuhay sa parking lot namin.

Punô ng mga pamilya ang mga pulang payong. Naka-bee headband ang mga bata. Nagse-selfie ang mga auntie. Napakakapal ng amoy ng pritong manok, gravy, matamis na spaghetti, at mainit na aspalto, parang puwede mo nang isuot.

Lumipad palabas ng kusina ang manager kong si Mr. Henderson, may hawak na clipboard.

"Leo! Nandito na ang backup mascot."

"Backup?"

"Dalawa sila. Gusto ng corporate, sagad ang saya."

"Sagad ang saya," sabi ko. "Mukhang ligtas 'yan."

Hindi siya natuwa sa hula ko.

Nasa labas na si Mascot Number One.

Malaking pulang jacket. Dilaw na mukha. Puting guwantes. Higanteng ngiting hindi gumagalaw.

Magaling din siya.

Sumasayaw kasama ng mga bata, kumakaway sa mga kotse, gumagawa ng maliliit na puso gamit ang mga kamay para sa litrato.

Tapos lumabas sa side door si Mascot Number Two.

Tumingin-tingin ang pangalawang bubuyog.

Nakita ang mga tao.

At nagsimulang sumayaw.

Kaliwang siko.

Kadyot. Kadyot.

Mababang squat.

Tapos tatlong katawa-tawang hakbang patagilid na parang pato.

Muntik kong mabagsak ang tray na hawak ko.

Walang ibang makakaintindi.

Ako, oo.

Sa pamilya namin ang bobong sayaw na iyon.

Dati, pinipilit ni Lola sina Dad at Tito Manny na gawin iyon sa mga reunion kapag may naglabas na ng karaoke. Ang tawag niya roon, sayaw ng pilay na pato.

Ayaw na ayaw ni Dad.

Sinadya naman ni Tito Manny na gawin iyong mas pangit pa.

Nang umalis si Tito Manny, pinapasayaw pa rin ni Lola si Dad nang mag-isa.

Hindi ko na iyon nakita mula noong mga limang taong gulang ako.

Tumigil sa paggalaw si Mascot Number One.

Nanigas lang.

Tapos itinuro niya ang isang malaking puting guwantes kay Mascot Number Two.

Dahan-dahan siyang itinuro rin ng pangalawang bubuyog.

Sa isang napakaweird na sandali, nakatayo ang dalawang higanteng nakangiting insekto, sampung talampakan ang pagitan, parang mga cowboy sa labas ng saloon.

Tapos sumugod si Mascot Number One.

"HOY!"

Binangga niya nang napakalakas ang pangalawang mascot kaya tumilapon sila sa isang plastik na mesa.

Lumipad ang Chickenjoy.

Umikot sa hangin ang isang cup ng gravy at bumagsak nang patiwarik sa stroller ng kung sino.

Nagsigawan ang mga tao.

Tapos bumangon ang pangalawang bubuyog, sumusuntok.

Humampas sa mukha ng unang bubuyog ang higanteng foam na kamao.

Nawala sa sarili ang mga tao.

"NAG-AAWAY ANG MGA BUBUYOG!"

"Video! Video!"

"Kuya, umalis ka diyan! Hindi ko makita!"

Diretso akong tumakbo sa gitna ng gulo.

"TIGIL! Pareho kayong sira-ulo!"

Itinulak ng isang bubuyog ang isa papunta sa basurahan.

Hinablot naman ng isa ang dilaw na chef hat niya at hinila.

Magkasama silang bumagsak at gumulong sa semento, nagsisipa at nag-aagawan gamit ang naglalakihang puting kamay ng mascot.

Para akong naghihiwalay ng dalawang galit na sofa.

Hinablot ko mula sa likod ang isang costume.

"Hoy! Tama na!"

Tapos may narinig akong sigaw na malabo mula sa mesh bandang leeg.

"Manny!"

Biglang tumigil ang isang mascot.

"Ben?"

Parang bumagsak ang sikmura ko.

Hindi.

Imposible.

Hinawakan ko sa braso si Mascot Number One.

"Dad?"

Bumaling sa akin ang higanteng nakangiting ulo.

Bago pa ako makapagsalita ulit, umalingawngaw sa parking lot ang mga sirena ng pulis.

At parehong nagtangkang tumakbo ang mga bubuyog.

PART 2: Kung Sino ang Nasa Loob ng mga Ulo

Hindi sila nakalayo.

Nakakita na ba kayo ng dalawang lalaking may edad na nagtangkang tumakas sa pulis habang nakasuot ng dambuhalang paa ng bubuyog?

Kasing-dangal iyon ng muwebles na nahuhulog sa hagdan.

Natisod ang isa sa gutter.

Bumangga naman ang isa sa sandwich board.

Ilang segundo lang, pareho na silang nakaupo sa semento, nakataas ang malalaki nilang kamay na may puting guwantes habang kinukunan sila ng kalahati ng mga tao sa parking lot.

Mukhang sabay-sabay na inaatake ng pitong stroke si Mr. Henderson.

"Sa loob," singhal niya. "Dalhin sila sa loob bago pa ito makita ng corporate."

Huli na.

Nakita na ng lahat.

Isiniksik namin ang dalawang mascot sa opisina ng manager kasama ang dalawang pulis, si Mr. Henderson, at ako.

Napakaliit ng kuwarto.

Halos kalahati nito ang sinakop ng dalawang dambuhalang ulo ng bubuyog.

Itinuro ng isang pulis si Mascot Number One.

"Tanggalin mo."

Hindi gumalaw ang mascot.

"Sir."

Dahan-dahang umangat ang dalawang puting guwantes.

Natanggal ang ulo.

Si Dad ang nasa loob.

Buhos ang pawis sa mukha niya. Dikit sa noo ang buhok niyang itim na may halong abo, at tumutulo ang luha sa magkabilang pisngi.

Tumingin siya sa akin.

"Leo."

Tinitigan ko siya.

"Pa."

"Anak—"

"Ikaw si Jollibee?"

Napabulong talaga si Mr. Henderson ng, "Oh my God."

Gusto kong magalit.

Pero sa halip, narinig kong sinabi ko, "Ayaw mo sa pagsasayaw."

Yumuko si Dad.

"Kailangan ko ng dagdag na pera."

"Alam mong dito ako nagtatrabaho?"

Umiwas siya ng tingin. "Kaya nga ito ang pinili ko."

Sumikip ang dibdib ko.

Tuition.

Siyempre.

Bago pa ako makapagsalita, iniangat ng pangalawang pulis ang ulo ng kabilang mascot.

Sa mga lumang litrato ko lang halos kilala ang mukha.

Mas makapal na ngayon ang bigote.

Mas maputi na ang buhok.

Parehong kilay ni Dad.

Kapareho ng mga mata ko.

Pinunasan ni Tito Manny ang mukha gamit ang likod ng kamay.

"Hello, Leo."

Napakabilis tumayo ni Dad kaya natumba ng tiyan niyang bubuyog ang isang upuan.

"Bakit ka nandito?"

Minsang tumawa si Manny, pero walang nakakatawa roon.

"Nice to see you too, Ben."

"Dalawampung taon, tapos dito ka susulpot?"

"Ako? Ikaw ang sumugod sa akin!"

"Ginawa mo iyong sayaw."

"Sayaw lang iyon, hindi patawag!"

Isang hakbang pasulong si Dad.

Inilagay ng pulis ang isang kamay sa dibdib niya.

"Umupo ka."

Umupo si Dad.

Pilitan.

Tumingin ako kay Tito Manny.

"Ano'ng ginagawa mo rito?"

"Kailangang operahan ang tuhod ng asawa ko," sabi niya. "Hindi sasagutin ng insurance ang lahat. Kulang pa kami, kaya kumukuha ako ng trabaho tuwing weekend."

Nagbago nang kalahating segundo ang mukha ni Dad.

"Si Tita Susan?"

Tiningnan siya ni Manny.

"So naaalala mo pa pala ang pangalan niya."

Tumama iyon.

Umiwas ng tingin si Dad.

Walang tigil sa pag-vibrate ang phone ni Mr. Henderson sa mesa.

CORPORATE.

CORPORATE.

CORPORATE.

Sa wakas, itinaob niya iyon.

"Bago tuluyang masunog ang buong career ko," sabi niya, "may makakapagpaliwanag ba kung bakit winasak ng dalawang magkapatid na dalawampung taon nang hindi nag-uusap ang patio ko?"

Walang sumagot.

Kaya ako ang sumagot.

"Ang panaderya."

Naninikip ang panga ni Dad.

Nakatitig si Manny sa sahig.

Buong buhay ko nang naririnig ang kuwento.

Palugi na ang panaderya nila matapos tumakas ang isang supplier dala ang malaking deposit. Tapos nawala rin ang natitirang pera sa account ng negosyo.

Sabi ni Dad, kinuha ni Manny.

Umalis si Manny papuntang Amerika.

Tapos ang usapan.

Sa bahay man lang namin.

"Kinuha mo ang isandaan at walumpung libong piso," sabi ni Dad.

Biglang napaangat ang ulo ni Manny.

"Hindi ko ninakaw."

"Inubos mo ang laman ng account."

"Oo."

"At umalis ka."

"Oo."

"Kung ganoon, ano iyon?"

"Binayaran ko ang mga trabahador!"

Napakurap si Dad.

Tumahimik ang kuwarto.

Yumuko si Manny pasulong.

"Tatlong buwan na silang hindi bayad. Naaalala mo si Mang Rudy? Si Tess? Si Jun? Gusto mo pang maghintay ng isang linggo, Ben. Wala na tayong harina. Puputulan na tayo ng kuryente. Binayaran ko ang mga trabahador at ang huling bayarin sa pag-aayos."

"Hindi mo sinabi sa akin."

"Sinubukan ko!"

"Nagsisinungaling ka."

Tumayo si Manny.

"Dalawampung taon na, iyan pa rin?"

"Naglaho ka!"

"Sinabihan mo akong huwag nang lalapit sa pamilya mo!"

"Galit ako!"

"Ako rin!"

Nagsisigawan na sila.

Hindi parang magkaaway.

Mas malala.

Parang magkapatid na alam na alam kung saan sasaksak.

Tapos gumuho ang mukha ni Tito Manny.

Ipinasok niya ang kamay sa bukas na leeg ng mascot suit.

"Sige," sabi niya. "Ayaw mo maniwala?"

Naglabas siya ng bugbog-saradong puting sobre, malambot na ang mga sulok dahil napakatagal na nitong dala-dala.

"Lagi kong dala," sabi niya. "Hindi ko alam kung bakit."

Parang tumigil sa paghinga si Dad.

Nakasulat ang pangalan niya sa harap.

BEN.

Parehong itim na sulat-kamay na natatandaan ko sa mga lumang Christmas card.

Tinitigan iyon ni Dad.

"Ano iyan?"

Iniabot iyon ni Manny.

"Ang sulat na hindi mo binuksan."

PART 3: Ang Nasa Loob ng Sobre

Hindi iyon kinuha ni Dad.

Siyempre, hindi.

Dalawampung taong pride ang nakaupo sa pagitan ng kamay niya at ng sobreng iyon.

Kaya ako ang kumuha.

"Leo," babala ni Dad.

"Hindi. Tama na."

Pinunit ko ang sobre.

Sa loob, may lumang photocopy na nakatupi sa apat.

Payroll sheet.

Mga pangalan.

Mga halaga.

Mga pirma.

May isang pangalan akong nakilala dahil ilang taon na itong binabanggit ni Dad.

Mang Rudy.

Sa ibaba, may nakatatak na record ng withdrawal sa bangko na kapareho ng halagang lagi raw ninakaw ni Manny.

Isandaan at walumpung libong piso.

Bawat piso, nakalista sa tabi ng pangalan ng trabahador, bayarin sa pag-aayos, o huling bill sa kuryente at tubig.

May sulat din.

Maikli lang.

Binasa ko nang malakas ang unang linya.

"Ben, hindi kita ninakawan."

Namuti ang mukha ni Dad.

Nagpatuloy ako.

Isinulat ni Manny na nagsisisi siyang inubos niya ang account nang hindi nagpapaalam. Naniniwala siyang ang pagbabayad sa mga trabahador na lang ang huling disenteng bagay na magagawa nila. Tinanggap niya ang trabaho sa California dahil wala na siyang pera at sobrang hiya na niyang manatili.

Tapos dumating ang huling linya.

Tumigil ako.

Tumingin sa akin si Manny.

"Basahin mo."

Kaya binasa ko.

"Kapag hindi ka na galit, tawagan mo ako. Kapatid pa rin kita."

Nakatitig si Dad sa papel.

Tapos bumulong siya, "Ibinalik ko iyon."

Tumango si Manny.

"Ano?"

Napuno ng luha ang mga mata ni Dad.

"Ang sobre. Naaalala ko. Nakita ko ang return address mo at ibinalik ko nang hindi binubuksan."

Tiningnan ko ang tatay ko.

"Hindi mo binasa?"

Umiling siya.

Muntik akong matawa dahil kung hindi, baka mapasigaw ako.

"Dalawampung taon?"

"Leo—"

"DALAWAMPUNG TAON dahil ayaw mong magbukas ng sobre?"

"Galit ako."

"Congratulations, Pa. Napakahusay ng paggamit mo sa galit."

Kahit ang isang pulis, umiwas ng tingin na parang pinipigilan niyang ngumiti.

Tinakpan ni Dad ang mukha niya.

Sa unang pagkakataon sa buhay ko, mukha siyang maliit.

Hindi istrikto.

Hindi matigas ang ulo.

Pagod lang.

"Akala ko pinili mo ang pera kaysa sa amin," sabi niya kay Manny.

Nabasag ang boses ni Manny.

"Akala ko pinili mo ang pride kaysa sa akin."

Napatawa nang malungkot si Dad.

"Baka pareho tayong tanga."

"Sa wakas," sabi ko. "Isang katotohanang mapagkakasunduan ng lahat."

Tumawa si Manny.

Tumawa rin si Dad.

Basag ang tunog.

Tapos pareho nang umiyak ang dalawang lalaki.

Hindi rin magandang iyak.

Iyakan ng mga Tito na may edad na.

Sisinghot-singhot.

Nanginginig ang mga balikat.

Kunwari'y hindi umiiyak habang madiing pinupunasan ang mga mukha.

Tapos tumingin si Dad kay Manny.

"Kailangan mo ng pera para kay Susan."

Tumango si Manny.

"At kailangan mo ng pera para kay Leo," sabi niya.

Tumango rin si Dad.

Sa wakas, hindi sinubukan ng kahit sino sa kanila na solusyunan ng perang wala naman sila ang problema ng isa.

Iniabot lang ni Dad ang kamay niya.

"Patawad, Kuya."

Gumuho ang mukha ni Manny.

"Ako rin."

Nagyakapan sila roon mismo sa maliit na leather sofa ni Mr. Henderson, suot pa rin ang malalaking pulang foam na binti.

Walang talumpati.

Walang pagtutuos ng dalawampung taon.

Dalawang matigas lang ang ulong matanda na mahigpit na magkayakap, na para bang ngayon lang nila naunawaan kung gaano karaming oras ang sinayang nila.

Tapos bahagyang bumukas ang pinto ng opisina.

May batang babaeng naka-bee headband sa labas, hawak ang nayuping dilaw na mascot hat.

Mukhang nahihiya ang mama niya.

"Sorry," sabi nito. "Gustong malaman ng lahat kung nag-aaway pa rin ang mga bubuyog."

Tumingin ako kay Dad.

Tumingin si Dad kay Manny.

Pinunasan ni Manny ang mga mata niya.

Tapos dinampot niya ang isang higanteng mascot head.

"Ben."

Umungol si Dad.

"Ayoko."

Dalawang beses na ikinadyot ni Manny ang siko niya.

Nagsimula akong tumawa.

"Hinding-hindi," sabi ni Dad.

Nag-squat si Manny.

"Ang tuhod mo!" sigaw ni Dad. "Matanda ka na!"

"Takot ka lang."

Iyon ang tumapos sa usapan.

Hinablot ni Dad ang sarili niyang ulo ng bubuyog.

Itinuro sila ni Mr. Henderson.

"Huwag kayong tatama sa mga mesa."

Makalipas ang limang minuto, bumalik sa patio ang dalawang bubuyog.

Nagsigawan ang mga tao.

May sumigaw ng, "ROUND TWO!"

Itinaas ni Dad ang isang malaking puting guwantes.

Itinaas ni Manny ang kanya.

Tapos sa harap ng tumapong gravy, dalawang pulis, takot na takot kong manager, at mga dalawang daang phone, sabay nilang ginawa ang katawa-tawang sayaw ni Lola na parang pilay na pato.

Kadyot. Kadyot.

Squat.

Waddle.

Napakapangit sumayaw ni Dad.

Mas pangit si Manny.

Pero sa pagkakataong iyon, perpekto silang pangit nang magkasama.

Sa tindi ng tawa ko, tumutulo na ang luha sa mukha ko.

Sa kalagitnaan ng sayaw, tumigil si Dad.

Hinubad niya ang higanteng ulo ng bubuyog.

Ganoon din si Manny.

Sandali lang silang nakatayo roon, pawisan at nahihiya, suot ang magkaparehong pulang katawan ng mascot.

Tapos ibinuka ni Dad ang mga braso niya.

Tumawa si Manny.

"Dahan-dahan ngayon."

Lumapit si Dad.

At niyakap ang kuya niya.

Totoong yakap.

Walang suntukan.

Walang fiberglass.

Walang dalawampung taong nakaharang sa pagitan nila.

Mas lumakas pa ang sigawan ng mga tao.

Sa likod ko, nag-vibrate na naman ang phone ni Mr. Henderson.

Tiningnan niya ang screen at napaungol.

"Kung corporate iyan, lilipat ako sa Canada."

Hindi iyon corporate.

Iyon ang manager ng temp agency na kumuha sa dalawang mascot.

Sinagot ni Mr. Henderson.

"Oo, nandito silang dalawa."

Nakinig siya.

Tapos tumaas ang mga kilay niya.

"Mukhang sikat na raw kayong dalawa."

Pumikit si Dad.

"Sana hindi."

Nagtaas ng isang daliri si Mr. Henderson.

"Hindi, teka. Kakaiba, pero magandang balita ito."

Inilagay niya sa speaker ang tawag.

Hingal na hingal ang manager ng agency.

"Kalat na kalat ang video ng away. Ngayon, sumisikat na rin ang clip ng sayaw. May tatlong grand opening na kami sa susunod na buwan na naghahanap sa 'brother bees.' Gusto nila kayong magkasama."

Napakurap si Manny.

"Magkasama?"

"Parehong costume. Parehong sayaw. Walang suntukan. Nililinaw namin nang husto ang bahaging iyon."

Napasinghap sa tawa ang isang pulis.

Nagpatuloy ang manager ng agency.

"Weekend appearance rate, plus bonus dahil gusto ng bawat store ang viral pair. Puwede kong i-book ang tatlong petsa."

Tinitigan ni Dad si Manny.

Tinitigan ni Manny si Dad.

Halos naririnig ko silang pareho na nagkukuwenta.

Hindi iyon himalang pera.

Hindi sapat para biglang mawala ang lahat ng problema.

Pero sapat para mukhang malalampasan ko ang deadline ng tuition ko sa Lunes.

Sapat para hindi na kailangang ipagpaliban ni Tito Manny ang deposit sa operasyon ni Susan.

At baka mas mahalaga kaysa sa dalawang iyon, ibig sabihin, kailangan nilang magkita ulit sa susunod na Sabado.

Hindi ako huminto sa pag-aaral.

Makalipas ang ilang linggo, suot pa rin nina Dad at Tito Manny tuwing Sabado ang mga dambuhalang bee suit, nagtatalo kung sino ang sumira sa sayaw ng pato, at nagpapadala kay Tita Susan ng mga litrato mula sa bawat grand opening.

Nakatulong ang pera.

Pero mas simple ang pinakamagandang bahagi.

Tuwing weekend, kailangan tawagan ni Dad ang kuya niya at itanong ang parehong bagay.

"Kuya, anong oras tayo bukas?"

Matapos ang dalawampung taong pananahimik, sa wakas, may plano na ulit silang dalawa.

Kathang-isip ang kuwentong ito. Inimbento ang mga pangyayari at tauhan. Ang Auntie Karma ay hindi konektado sa o ineendorso ng Jollibee Foods Corporation.