PART 1: Ang Makinang Ipinagbawal Ko

Alas-kuwatro y medya ng hapon, siyamnapung minuto bago dumating ang mayor, isang mahinang beep ang narinig mula sa pinakamahal na sound system na dinala sa San Isidro.

Tapos, namatay iyon.

Lahat ng speaker.

Lahat ng wireless microphone.

Ang dambuhalang LED wall.

Wala.

Nakatitig ako sa patay na control rack.

Nakatitig sa akin si Celeste Villareal.

Sa likod namin, naghihintay ang tatlong daang gintong upuan sa ilalim ng puting telang dalawang linggo kong tinatawag na “elevated.”

Tapos, dumating ang text ni Tita Chit.

Kumusta ang eleganteng katahimikan?

Gusto kong ihagis ang cellphone ko sa fountain.

Tatlong linggo bago iyon, isinulat ko ang pangungusap na naging dahilan ng lahat ng ito.

ELEGANTENG DAMIT. BAWAL ANG KARAOKE. BAWAL ANG MAIINGAY NA TITA SA BACKSTAGE.

Joke lang naman iyon.

Halos.

Hindi natawa ang pito kong tita.

Ang sagot ni Tita Chit:

Noted.

Dapat kinabahan na ako roon.

Kay Tita Chit ang pinakapangit na karaoke machine sa buong Laguna.

Kasinglaki iyon ng washing machine, may tatlong maayos na gulong at isang umiingit na parang dagang naipit.

Kumikislap ang pula, asul, at berdeng ilaw sa harap kahit gusto mo man o hindi.

May masking tape sa hawakan ng isang microphone na may nakasulat na:

TITA CHIT — HUWAG IBABAGSAK

Puno ang tagiliran ng mga sticker na idinikit ng mga apo sa paglipas ng mga taon.

Isang makintab na unicorn.

Isang kupas na bubuyog ng Jollibee.

Isang holographic na pusong may nakasulat na KUMANTA NA PARANG WALANG NAKIKINIG, na imposibleng gawin dahil laging nilalakasan ni Chit ang volume hanggang eleven.

Nakaligtas ang makinang iyon sa mga bagyo, brownout, dalawang debut, isang lamay, at sa pag-upo roon ng pinsan kong si Leo habang kinakanta ang “My Way.”

Ayaw na ayaw ko roon.

Hindi dahil pangit iyon.

Dahil gumagana iyon.

Anim na taon na akong nag-aayos ng birthday, binyag, piyesta, retirement party, school program, at isang kasal kung saan nawala ang groom nang dalawampung minuto dahil walang nagsabing nagsimula na ang picture-taking.

Sabi ng lahat, magaling daw ako.

Tapos, tira-tirang cake ang ibinabayad nila sa akin.

Gusto ko ng totoong career.

Tapos, dumating mula Manila si Celeste.

Senior producer siya ng Veranda Events.

Sa website nila, puro puting bulaklak, itim na suit, at mesang may salamin—at ni isang tita, walang makikita.

Kinuha sila ng mayor para sa Centennial Gala ng San Isidro, at kailangan ni Celeste ng local coordinator.

Tiningnan niya sa tablet ang mga litrato ng events ko.

Tapos, huminto siya sa isang picture.

Sumasayaw ang pito kong tita sa tabi ng karaoke machine ni Chit habang ipinapasok ang lechon sa likod nila.

Pinalaki ni Celeste ang larawan.

“Magaling ka,” sabi niya.

Napatalon ang puso ko.

“Pero ito ang problema mo.”

Tinapik niya ang screen.

“Ano?”

“Mag-isip ka pa rin na parang probinsyana.”

Masakit iyon.

Kaya naniwala ako sa kanya.

May bakante sa Veranda para sa junior producer sa Manila.

Kapag naging maayos ang gala, sabi ni Celeste, irerekomenda niya ako.

Suweldo.

Benefits.

Mga totoong client.

Baka sarili kong apartment balang araw.

Wala nang kamag-anak na magsasabing, “Mara, simple lang,” bago humiling ng anim na arko ng bulaklak at fireworks.

Kaya naging napakahirap kong kasama.

Pinalitan ko ng puting rosas ang makukulay na bulaklak.

Umupa ako ng makikinis na itim na speaker mula Manila.

Pinalitan ko ng ceramic serving dishes ang mga aluminum tray.

Sinabi ko kay Mang Ruben na walang parada ang lechon.

Tinitigan niya ako.

“Eh paano papasok ang lechon?”

“Normal lang.”

“Baboy iyan.”

Sinabihan ko si Ate Nita na huwag nang dalhin ang dati niyang mga emergency tray.

“Eksakto ang bilang ng mga bisita natin.”

Naningkit ang mga mata niya.

“Eksakto?”

“Oo.”

“Hindi eksakto ang mga bisita.”

“Professional tayo, Ate.”

Ngumiti siya.

Dapat kinabahan din ako sa ngiting iyon.

Pagkatapos, tinawagan ko ang mga tita ko.

“Please, pumunta lang kayo bilang guests.”

Sabi ni Chit, “Guests?”

“Oo.”

“Ibig sabihin, uupo lang?”

“Oo.”

“At walang tutulong?”

“Oo.”

“Paano kung may kailangan ka?”

“May mga professional ako.”

Katahimikan.

Tapos:

“Okay.”

Pakiramdam ko, ang lakas-lakas ko.

Sa loob ng mga labimpitong araw.

Alas-kuwatro y medya noong araw ng gala, nag-beep ang sound rack ng Veranda at namatay.

Binuksan ng technician ang likod.

Tapos, sinabi niya ang pangungusap na pangarap marinig ng bawat event planner.

“Ngayon lang ako nakakita ng ganito.”

Humarap sa akin si Celeste.

“Ayusin mo.”

“Kayo ang nagdala ng system.”

“Ikaw ang local coordinator.”

“Magsasalita ang mayor in ninety minutes.”

Tiningnan niya ang relo niya.

“Kung ganoon, eighty-nine na lang.”

Tiningnan ko ang mga patay na speaker.

Pagkatapos, ang cellphone ko.

May isa pang text si Chit.

Bawal pa rin ang maiingay na tita?

Nag-type ako:

Tita. Nasaan ang machine?

Lumabas ang tatlong tuldok.

Tapos, nawala.

Tapos, lumabas ulit.

Sa wakas:

Nasa bahay. Ipinagbawal mo.

PART 2: Ang Dumating sa Kalsada

Tinawagan ko siya.

Napakatamis ng pagsagot niya.

“Hello. Guest po ito.”

“Tita.”

“Bawal ang mga kamag-anak sa backstage.”

“Tita, please.”

“Ano'ng nangyari?”

“Namatay ang sound system.”

Sandaling katahimikan.

Tapos, isang mahinang singhap.

Naririnig kong pinipigilan niyang tumawa.

“Huwag kang matuwa rito.”

“Pinipilit kong huwag mamatay.”

“Puwede n'yo bang dalhin ang machine?”

“Hindi.”

Parang nahulog ang sikmura ko.

“Bakit?”

“Pumunta ako bilang guest. Naka-perlas ako.”

“TITA.”

Sandaling katahimikan ulit.

Tapos, napabuntong-hininga siya.

“Tatawagan ko ang pinsan mong si Paolo.”

Alas-singko diyes, may narinig akong busina sa labas ng plaza.

Hindi busina ng kotse.

Busina ng tricycle.

Lumingon ako.

At ayun na nga.

Nakatayo at nakatali gamit ang asul na lubid sa likod ng tricycle ni Paolo ang karaoke machine ni Tita Chit, kumikislap ang pula at berdeng ilaw sa katanghaliang tapat.

Tinamaan ng araw ang makintab na unicorn.

Nagpipicture ang mga tao sa bangketa.

Pumikit si Celeste.

“No.”

“Yes,” bulong ko.

Huminto si Paolo sa tabi ng stage.

“Sabi ni Tita Chit, rush delivery daw.”

Naglalakad sa likod niya si Chit mismo, naka-perlas at hawak ang microphone na may tape.

Iniabot niya iyon.

“Professional.”

Kinuha ko.

“Please, huwag kayong magsalita.”

“Guest ako.”

Ikinabit ng technician ang machine sa kuryente ng stage.

Gumana agad iyon.

Isang recorded na boses ng babae ang nag-anunsiyo:

“WELCOME, SUPER STAR!”

Pumalakpak ang tatlong barangay worker.

Gusto kong bumuka ang lupa.

Tinesting namin ang microphone.

Malinaw.

Malakas.

Perfect.

Takot na takot ang mukha ni Celeste.

“Hindi mo puwedeng gamitin iyan para sa mayor.”

“May iba ka bang microphone?”

Hindi siya sumagot.

Alas-singko kuwarenta, nagsimulang yumuko sa init ang imported na puting rosas.

Dumating si Tita Vangie na karga-karga ang santambak na bougainvillea mula sa bakuran niya.

“Guest lang ako,” sabi niya habang binubuo ulit ang labindalawang centerpiece.

Alas-singko singkuwenta, tumawag si Ate Nita.

“Paparating ang congressman.”

“Ilan ang kasama?”

“Tatlumpu't dalawa.”

Tiningnan ko ang eksaktong bilang ng pagkain ko.

Tapos, tumingin ako sa kanya.

Ngumiti siya mula sa kitchen tent.

“Hindi eksakto ang mga bisita.”

Nasa likod niya ang anim na tray na natatakpan ng foil.

Gusto ko siyang halikan.

Alas-sais, dumating ang mayor.

Umakyat siya sa stage, nakita ang kumikislap na karaoke machine, at tumawa.

“Chit! Buhay pa 'yan?”

Sumigaw si Chit mula sa mesa sa harap.

“Mas matibay pa sa atin!”

Kinuha ng mayor ang microphone na may tape.

“Testing.”

Dumagundong ang boses niya sa buong plaza.

Naghiyawan ang mga tao.

Nagbigay siya ng speech.

Hindi man lang naputol ang tunog.

Tapos, biglang kumislap at nabuhay ulit ang LED wall sa likod niya.

Sa loob ng tatlong napakagandang segundo, akala ko'y umayos na ang system mula Manila.

Pero ang ipinakita nito ay ang nakapirming logo ng Veranda.

Tapos, naging kulay purple.

Tapos, lumabas ang desktop ng laptop ng technician.

Pinanood ng tatlong daang tao habang tarantang-taranta niyang isinasara ang folder na may pangalang FINAL FINAL USE THIS.

Sumandal sa akin si Tita Chit.

“Very elegant.”

Siniko ko siya.

Natapos ng mayor ang speech niya.

Iniabot niya sa akin ang microphone.

“Music.”

Natigilan ako.

Mabilis na sabi ni Celeste, “Gamitin mo ang playlist.”

Nasa loob ng patay na sound rack ang playlist.

Tumingin ang mayor sa machine ni Chit.

Tumingin sa akin si Chit.

“Huwag,” bulong ko.

Nakita ng mayor ang mukha ko.

“Ano?”

“Wala po, Mayor.”

Itinuro niya ang machine.

“May music iyan.”

Ngumiti si Chit.

“May eight thousand songs.”

Pumagitna sa amin si Celeste.

“Formal gala po ito.”

Tiningnan ng mayor ang mga mesa.

Tapos, ang lechong tahimik na naghihintay sa tabi ng kusina dahil ipinagbawal ko ang pagpasok nito.

“Formal na 'yan.”

Tinapik niya ang microphone.

“Sino ang may alam ng ‘Dahil Sa'yo’?”

Sumabog ang plaza.

Itinaas ng nanay ko ang dalawang kamay niya.

Sumigaw si Mang Ruben, “Ipasok ang baboy!”

Lumingon ako.

Binuhat ng apat na lalaki ang lechon gamit ang mga kawayan.

“Huwag,” sabi ko.

Walang nakinig.

Pumasok ang lechon sa gitna ng palakpakan habang tina-type ni Tita Chit sa machine ang numero ng kanta.

Nagsimulang kumanta ang mayor.

Sumali ang congressman.

Mas sintunado ang vice mayor kaysa sa kanilang dalawa.

Pagsapit ng alas-siyete y medya, ang elegante kong gala na ang pinakamaingay na event na naiplano ko.

At lahat ay tuwang-tuwa.

Tapos, hinablot ni Celeste ang braso ko.

“Patayin mo.”

PART 3: Ang Pinili Ko

“Ano?”

Itinuro ni Celeste ang stage.

Kumakanta ang mayor kasama ang dalawang barangay captain.

Sumasayaw ang nanay ko sa tabi ng lechon.

May mantsa na ng toyo na hugis-Palawan ang isa sa mga puting tablecloth.

“Nakakahiya ito,” sabi ni Celeste.

Tumingin ako sa paligid.

Nagtatawanan ang mga tao.

Maayos ang usad ng pila sa buffet.

Gumagana ang microphone.

Kumakain ang mga dagdag na bisita mula sa emergency trays ni Ate Nita.

Mas maganda ang bougainvillea ni Vangie kaysa sa nalantang puting rosas.

Kumikislap sa ilalim ng stage ang katawa-tawang machine ni Chit na parang maliit na casino.

“Aling parte?”

“Lahat.”

Lumapit siya sa akin.

“Gusto mo ang trabaho sa Manila?”

Kumirot ang sikmura ko.

“Oo.”

“Kung ganoon, itigil mo ito.”

Ayun na iyon.

Ang bagay na ilang buwan ko nang gusto.

Baka ilang taon pa nga.

Totoong trabaho.

Totoong suweldo.

Pagkakataong hindi na maging babaeng tira-tirang cake ang bayad ng mga kamag-anak.

Tiningnan ko ang mga tita ko.

Ang mga babaeng sinabihan kong umupo lang.

Ang mga babaeng tahimik na nagdala ng mga microphone, bulaklak, pagkain, cable, tape, gunting, extension cord, at sapat na sentido kumon para iligtas ako sa sarili kong pagiging professional.

Nagkatinginan kami ni Chit.

Hindi siya ngumiti.

Hindi niya sinabi kung ano ang dapat kong gawin.

Mahalaga iyon.

Nagkrus ng braso si Celeste.

“Mara.”

Hinablot ng mayor ang microphone.

“Isa pa!”

Naghiyawan ang mga tao.

Sabi ni Celeste, “Patayin mo.”

Tiningnan ko ang karaoke machine.

Tapos, siya.

“Sorry.”

Gumaan ang mukha niya.

Akala niya, sorry ang sasabihin ko sa mayor.

Kinuha ko ang pangalawang microphone ni Chit.

“May booking ang machine.”

Sa loob ng isang segundo, tinitigan lang ako ni Celeste.

“Itinatapon mo ang recommendation ko.”

“Malamang.”

“Pagsisisihan mo ito.”

Baka nga.

Iyon ang nakakainis na parte.

Malamang bukas, pagsisisihan ko ito.

Pero ngayong gabi, ayoko nang humingi ng tawad para sa mismong mga bagay na naging dahilan kung bakit gumana ang event.

Umalis si Celeste bago ang dessert.

Umiyak ako sa likod ng stage nang limang minuto.

Hindi dahil gusto ko siyang bumalik.

Dahil gusto ko ang trabaho.

Puwedeng parehong totoo ang mga iyon.

Nakita ako ni Chit na nakaupo sa nakataob na kahon.

“Sayang?” tanong niya.

“Sobra.”

Umupo siya sa tabi ko.

“Napaka-annoying mo rin.”

“Alam ko.”

“Mukhang pang-burol ang mga bulaklak mo.”

“ALAM KO.”

Inabutan niya ako ng tissue.

Tapos, sumigaw ang mayor mula sa stage.

“Mara! Ikaw naman!”

Umiling ako.

“Ayoko.”

Tumayo si Chit.

“Ipinagbawal mo ang karaoke.”

“Eh ano?”

“Kaya parusa ito.”

“Hindi ganyan ang parusa.”

“Sa pamilyang ito, oo.”

Pagkalipas ng limang minuto, kumakanta na ako nang sintunado enough para manganib ang sentenaryo.

Nakatayo sa harap ng stage ang pito kong tita, sumisigaw na parang sold out ang concert ko sa Araneta Coliseum.

Kinaumagahan, pumunta si Chit sa bahay para kunin ang machine niya.

Nasa garahe ko iyon, kumikislap pa rin dahil walang nakakaalam kung aling switch ang para sa mga ilaw.

Inabot niya ang hawakan.

“Salamat,” sabi ko.

“Alam ko.”

“At sorry.”

“Alam ko.”

Itinaas ko ang isang daliri.

“Sandali.”

Kumuha ako ng bagong sticker mula sa bulsa ko.

Naningkit ang mga mata ni Chit.

“Ano iyan?”

Binalatan ko ang likod at idinikit iyon sa ilalim ng makintab na unicorn.

MARA EVENTS — SOUND SYSTEM #1

Napasigaw si Chit.

“Ninanakaw mo ang machine ko?”

“Ina-elevate ko.”

Tinitigan niya ako.

Tapos, tumawa siya nang tumawa hanggang sa kinailangan niyang umupo sa cooler.

Binuksan ko ang laptop ko sa ibabaw ng workbench.

Naroon pa ang application para sa Veranda.

Isinara ko iyon.

Tapos, nagbukas ako ng blangkong invoice.

Pinunasan ni Chit ang mga mata niya.

“Unang client?”

“Ang mayor.”

“Para saan?”

“Christmas party.”

Itinuro niya ang machine.

“Karaoke?”

Tiningnan ko ang kumikislap na mga ilaw.

Ang microphone na may tape.

Ang bobong unicorn.

“Required.”