PART 1: Ang Kuwarenta-Piyeng Banner

Labindalawang taon kong sinabi sa pamilya ko na ako ang gumagawa ng lumpia.

Hindi ako ang gumagawa ng lumpia.

Bago n'yo ako husgahan, intindihin n'yo muna ang sitwasyon ko.

Si Lorna ang nagdadala ng pancit. Ang nanay ko naman, leche flan, at buhat-buhat niya iyon na parang sanggol na ibinababa sa hagdan. Dinadala ni Auntie Baby ang kaldereta ng kapatid niya at isang mahabang speech tungkol sa kung paano niya iyon pinasarap.

Sa loob ng siyam na taon, paper plates ang dala ko.

Minsan, yelo ang dinala ko. Natunaw iyon sa trunk. Hanggang ngayon, binabanggit pa rin ng pinsan ko.

Kaya nang dumating ang binyag ng pamangkin ko, at may anim na buwang sanggol ako, sirang garbage disposal, at apat na oras na tulog sa loob ng tatlong araw, tinawagan ko si Tess Mercado sa Daly City.

Gumagawa si Tess ng lumpia sa sarili niyang kusina. Manipis, golden brown, at malutong pa rin kahit tinakpan na ng foil nang kuwarenta minutos ng kung sinong auntie. Walang karatula, walang ad. Mahahanap mo lang siya kapag isinulat sa resibo ng pinsan ng kung sino ang numero niya.

Bumili ako ng walumpu. Cash. Sa side door.

Tapos, gumawa ako ng isang maliit na adjustment sa garahe ko, katabi ng mga recycling bin.

Inilipat ko ang mga lumpia sa sarili kong aluminum tray.

Iyon lang.

Tapos, kumagat si Lorna ng isa at pumikit.

“Marisa.”

“Hm?”

“Ikaw gumawa nito?”

Ang kailangan ko lang sabihin ay hindi.

Tiningnan ko ang kapatid ko. Tiningnan ko ang baby ko, na isinuka ang gatas niya sa likod ko. Tiningnan ko ang walumpung magagandang lumpiang nakalagay sa personal kong tray.

“Siyempre.”

Isang salita. Labindalawang taon.

Pagsapit ng Pasko, “lumpia ni Marisa” na ang tawag doon. Pagsapit ng Easter, hinihingi na ni Auntie Cora ang recipe. Sabi ko, pasensiya ang sikreto.

Hindi ako naging pasensiyosa sa kahit anong bagay sa buong buhay ko.

Nahuli ako ni Danny noong ikatlong taon. Binuksan niya ang pinto ng garahe habang inililipat ko sa tray ang laman ng tatlong puting kahon, at dinampot niya ang isa. TESS'S KITCHEN.

“Ikaw ang gumawa nito?”

“Oo.”

Dahan-dahan niyang inikot ang kahon.

“Gamit ang printer mo?”

Nagmakaawa ako. Pumayag siya dahil mabuti siyang asawa at dahil alam niyang puwede niya itong paglilibangan hanggang mamatay ang isa sa amin.

Tuwing Pasko mula noon, pinapanood niya akong dalhin ang tray sa loob at ibinubulong, “Naghihintay ang publiko mo.”

Samantala, nakatayo si Auntie Baby sa tabi ng tray ko na parang babaeng tumitingin sa bangkay.

“Pareho ang haba.”

“Practice.”

Pinulot niya ang tabinging piraso sa gilid.

“Kahit pangit, maganda.”

“Experience 'yan, Auntie.”

Tumingin siya sa kaibuturan ng kaluluwa ko. Tapos, kumain siya ng anim.

Taon-taon, lalong humirap ang mga tanong. Anong brand ng wrapper. Paano ko sinasarado. Paano ko napapare-pareho ang laki.

Hindi tungkol sa filling. Lagi tungkol sa pagro-roll. Lagi tungkol sa mga kamay.

Tapos, bandang ika-anim na taon, tuluyang tumigil ang mga tanong.

Akala ko, sa wakas ay natuto na ang pamilya kong igalang ang privacy ng isang babae.

Iyon ang pinakabobong konklusyon sa buong buhay ko.

Dahil isang araw noong July, pumasok ako sa parish hall ng St. Matthew's pagkatapos ng Mass, umaasang may kape at pandesal, at nakita ko ang sarili kong mukha.

Kuwarenta piye ng mukha ko.

MARISA REYES: QUEEN OF LUMPIA. Gintong mga letra. Sa ilalim, may koronang gawa sa piniritong spring rolls.

Sa sobrang bilis ng paghinto ko, nabangga sa likod ko si Danny.

“Oh,” sabi niya.

“Ano ang ibig sabihin ng ‘oh’?”

“Napaka-flattering ng picture.”

Tumakbo si Lorna papunta sa amin, nakataas na ang cellphone niya. “Surprise! Ang festival! Sa Saturday! Ikaw ang magde-demo!”

Parang nahulog sa elevator shaft ang sikmura ko.

Dumating si Father Ben na may dalang program. “Three o'clock. Big stage. Live.”

“Live?”

“Gustong panoorin ng lahat kung paano ka mag-roll.”

Lumapit nang husto si Auntie Baby.

“Sige. Ipakita mo ang mga kamay mo.”

May mahinang nabubulunang tunog na lumabas kay Danny.

Pagkatapos, may inilagay na microphone si Lorna sa kamay ko at lumingon ang dalawang daang tao.

Puwede sana akong tumawa. Puwede sana akong umamin doon mismo at nakauwi na bago magtanghali.

Pero narinig ko ang sarili kong nagsabing, “I can't wait.”

Noong hapong iyon, nag-drive ako papuntang Daly City na may dalang mga bulaklak na wala akong oras ayusin.

Binuksan ni Tess ang pinto nang naka-apron, tiningnan ang mga bulaklak, at hindi kinuha.

“Ilan?”

“Hindi ko kailangan ng lumpia.”

Naghintay siya.

“Tess. Kailangan mo akong turuang gumawa.”

Binitiwan niya ang doorframe.

“Ano?”

“In six days. Sa stage. Sa harap ng two hundred people.”

PART 2: Kung Bakit Pumayag si Tess

Isang hingahan kong ikinuwento sa kanya ang lahat sa kitchen table niya. Ang binyag. Ang garahe. Labindalawang taon. Saturday, three o'clock, live.

Nakinig si Tess na nakatakip ang kamay sa bibig. Hindi ko malaman kung iiyak siya o palalayasin ako.

Tapos, umupo siya at tumawa hanggang sa kinailangan niyang kumapit sa gilid ng mesa.

“Sorry,” sabi niya. “Sorry.”

“Hindi ka sorry.”

“Hindi.”

Inilatag ko sa mesa niya ang printout. Giniling na baboy, carrots, bawang, kaunting soy sauce. Four and a half stars, nine hundred reviews.

“Nakahanap ako ng recipe. Kaya kong gawin ang filling. Kaya kong maghiwa. Kaya kong magprito.”

“Okay.”

“Tess, hindi ako marunong mag-roll.”

Tiningnan niya ang printout, tapos ang mga kamay ko, at may lumambot sa mukha niya.

“Sige.”

“Ganoon lang?”

“Ganoon lang.”

Kaya apat na gabi akong nag-drive papuntang Daly City pagkatapos ng trabaho, palihim na umaalis sa sarili kong bahay para matutunan kung paano maging ako.

Hindi niya ginalaw ang recipe ko. Nakatayo siya sa tabi ko na may basang tuwalya at itinutuwid ang mga kamay ko.

“Konti lang.”

“Mukhang walang laman.”

“Lumpia 'yan, hindi burrito.”

Nagbawas ako.

“Dagdagan?”

“Bawasan.”

“Wala nang matitira sa loob.”

“Mabuti. I-roll mo.”

Napunit ang una kong wrapper. Mukhang buntis ang pangalawa. Bumuka sa mantika ang pangatlo at pinakawalan ang laman nitong baboy na parang maliit na granada.

Anim na piraso ang natatapos niya habang isa lang ang nagagawa ko.

Noong ikatlong gabi, sumuko ako at pinanood siya.

Anim na segundo bawat isa, ni hindi tumitingin sa ibaba, habang ikinukuwento sa akin ang transmission ng kotse ng anak niya.

“Tess.”

“Hm?”

“Ikaw dapat ang nasa stage sa Saturday.”

Huminto ang mga kamay niya.

“Hindi.”

“Seryoso ako. Kapag pinanood ka ng two hundred people habang ginagawa ito, mawawala sila sa sarili.”

“Hindi ako puwede.”

“Bakit hindi?”

Kumuha siya ng panibagong wrapper at matagal na hindi sumagot.

“Nakakahiya.”

“Ang alin?”

“Lahat.” Itinaas niya ang isang balikat. “Kaya kong magluto para sa two hundred people. Pero sa stage? Hindi.”

Tumawa ako. Tapos, nakita kong hindi siya tumatawa.

“Tess, eighteen years mo na itong ginagawa. Dapat makita ka ng mga tao.”

Sinara niya nang maayos ang lumpia sa kamay niya at tuwid na ibinaba iyon.

“Ayoko,” sabi niya. “Gusto ko sa kusina ko.”

“Tess—”

“Mag-roll ka.”

“Hindi, makinig ka—”

“Huwag na, Marisa.”

Kaya hindi ko na ipinilit. Gusto ni Tess sa kusina niya. Pero sa tingin ko pa rin, mawawala sa sarili ang dalawang daang tao.

Samantala, nagsimulang dumating sa bahay ko ang mga kamag-anak.

Dumating ang nanay ko noong Thursday “para magdala ng calamansi.” Dumating si Lorna noong Friday “may dalang dessert.” Dumating si Auntie Cora nang walang sinabing dahilan.

May isang pagkakataong limang tao ang nasa kusina ko, pinapanood akong makipaglaban sa iisang wrapper.

“Parang inaaway n'yo ako.”

“Ay, drama,” sabi ng nanay ko.

“Sumusuporta kami,” sabi ni Lorna, at may ginawa ang mukha niya na hindi ko nagustuhan. Parang proud. Parang guilty. Pero higit sa lahat, aliw na aliw.

“Suportahan mo ako gamit ang normal mong mukha.”

“Ito ang normal kong mukha.”

Hindi iyon.

Tapos, dumating si Auntie Baby na may dalang mga sibuyas, isang bote ng mantika, at plastic grocery bag na hindi niya ibinaba. Hindi sa counter, hindi sa upuan. Hindi kahit isang beses sa loob ng tatlong oras.

Dinampot niya ang isang practice piece at inikot-ikot iyon na parang alahaser.

“Ikaw gumawa nito?”

“Oo.”

“Hm.”

“Ano ang ibig sabihin ng ‘hm’?”

“I-roll mo ang lumpia mo.”

Dalawang beses noong linggong iyon, bubuka na sana ako para umamin. Parehong may nag-doorbell.

Alas-onse ng gabi noong Friday sa Daly City, nakagawa ako ng walong pirasong hindi bumuka at lutong-luto hanggang loob.

Kumain si Tess ng isa. Ngumuya. Tumango.

“Safe.”

“Safe?”

“Pinapunta mo ako para hindi ka mapahiya. Walang ospital.”

Sa may pintuan, tinanong ko, “Pupunta ka ba bukas?”

“Pupunta ako,” sabi niya.

Nag-drive ako pauwi na may walong makakain na lumpia at wala nang natitirang dahilan.

Alas-tres noong Sabado, umakyat ako sa stage sa ilalim ng sarili kong napakalaking mukha. May nagdagdag ng mga gintong bituin sa paligid ng ulo ko noong linggong iyon. Itinanggi iyon ni Danny. Walang naniwala sa kanya.

Dalawang daang folding chair. Isang camera sa tripod para sa parish website.

At nasa fourth row, nakaupo nang tuwid at nasa kandungan ang purse, si Tess Mercado.

Dalawang upuan mula sa kanya, hawak ang plastic grocery bag sa mga tuhod na parang babaeng nasa bus station, si Auntie Baby Santos.

Nagkatinginan kami.

Pagkatapos, itinaas niya ang bag at ikinaway iyon sa akin.

PART 3: Ang Nasa Loob ng Bag

Tinapik ni Father Ben ang microphone.

“Sa wakas,” sabi niya. “Twelve years na nating kinakain ang mga ito. Ngayon, matututo tayo.”

Inayos ko ang bowl, mga wrapper, at basang towel ko, eksakto sa itinuro ni Tess.

Tapos, dumampot ako ng isang wrapper at tuluyang nakalimutan ng mga kamay ko kung paano gumalaw.

Tabingi ang pagkakalagay ko ng filling. Napunit sa gitna ang wrapper. Kumuha ako ng isa pa at nabitawan iyon.

At nagsimulang mag-cheer ang pamilya ko.

Hindi iyong magalang na cheer. Nakakapit ang nanay ko sa upuan sa harap niya. Nang mapunit ang sumunod, sumigaw si Auntie Baby ng “Ang ganda!”

“Bakit tuwang-tuwa kayong lahat dito?”

Walang sumagot.

Tapos, lumapit si Father Ben, kasingtuwa ng lalaking may sariling birthday, at sinabi, “Ipakita mo sa amin kung paano mo napapare-pareho ang laki.”

Iyon ang bukod-tanging bagay.

Tiningnan ko si Lorna. Magkadikit ang mga labi niya. Nakatitig si Danny sa kisame. Itinago ng nanay ko ang kalahati ng mukha niya sa likod ng program.

Halos manginig sa pananabik si Auntie Baby.

Tapos, sabay-sabay bumalik sa akin ang anim na taon ng mga tanong. Ang wrappers. Ang mantika. Ang laki. Ang mga kamay. At pagkatapos, biglang wala na.

Tiningnan ko si Lorna.

“Alam mo.”

Isang napakapangit na singhal ang lumabas sa kanya at napayuko siya sa tawa.

Sumunod na hindi nakapagpigil si Danny. Tinakpan ng nanay ko ang mukha niya. Hinampas ni Auntie Baby ang dalawang kamay sa mga tuhod niya.

Mga halimaw sila.

Ibinaba ko ang wrapper at inabot ang microphone ni Father Ben.

“Fine. May sasabihin ako.”

“Hindi ako kailanman gumawa ng lumpia.”

Katahimikan.

“Kahit isa, wala. Nagda-drive ako papuntang Daly City, binabayaran ko nang cash si Tess Mercado, at inililipat ko ang lumpia sa tray ko sa garahe, katabi ng recycling.”

Napahawak sa dibdib ang nanay ko.

“Ginawa ko iyon noong una dahil pagod ako. Ipinagpatuloy ko dahil sa unang pagkakataon sa buhay ko, ako ang taong may dinadalang ambag.”

Tumingin ako sa sahig.

“Paper plates ang dala ko sa loob ng siyam na taon.”

At biglang tumayo ang nanay ko sa second row.

“Ako pa naghugas? All those trays?”

Nagkagulo ang buong hall.

Sa sobrang tawa ni Father Ben, ibinaba niya ang microphone. Nakatakip ang buong mukha ni Lorna sa mga kamay niya.

Muli kong itinaas ang microphone.

“Gusto n'yong makita kung paano talaga ginagawa?”

Itinuro ko ang fourth row.

“Tess Mercado. Halika.”

Mabilis na umiling nang dalawang beses si Tess.

“Marisa, hindi—”

Tumayo si Auntie Baby, hinawakan si Tess sa siko, at inihatid siya sa hagdan. Tapos, binitiwan niya.

Nag-alinlangan si Tess. Tapos, kusa siyang umakyat sa stage, hawak ang purse niya na parang panangga.

“Sabi ko huwag.”

“Alam ko.” Kinuha ko ang purse sa mga kamay niya at ibinigay ang basang towel. “Hindi mo kailangang magsalita. Mag-roll ka lang.”

Tumayo siya sa ibabaw ng magulo kong station at pinunasan ang mga kamay. Pumili siya ng wrapper mula sa gitna ng salansan, at may nagbago sa mga balikat niya.

Tapos, nagsimula siya.

Tupi, siksik, roll, sara. Anim na segundo. Tupi, siksik, roll, sara.

Natahimik ang hall. Dalawang daang tao ang nanonood sa mga kamay ng isang babae.

Inihanay niya sa tray ang magkakaparehong lumpia, at may bumulong sa likod ng “Grabe.”

Sa ikalabindalawang piraso, napakalakas ng palakpakan kaya napaangat ang ulo niya, gulat, na para bang nakalimutan niyang may ibang tao roon.

Tapos, sumigaw ang isang lalaki malapit sa harap, “Tumatanggap kayo ng order?”

Kumurap si Tess. “Po?”

“Para sa Christmas?”

Tatlong cellphone ang lumabas. Tapos, sampu. Tapos, isang grupo ng mga taong lumalapit sa babaeng may hawak na basang towel.

“Naku,” sabi ni Tess, at nagtago sa likod ko.

Kaya binawi ko ang microphone, dahil iyon ang isang bagay sa mundong ito na kaya ko talaga.

“Kumalma ang lahat. Christmas orders, sa side na iyon. Baptism at birthday, dito. Ate, maupo ka, aabot din ang turn mo.”

Nakahanap ng papel si Lorna. Nagsulat ng mga pangalan si Danny. Nagsimulang tumanggap ng deposit ang nanay ko kahit walang nagbigay sa kanya ng pahintulot. Pumuwesto si Auntie Baby sa harap ng pila na parang bouncer.

“Isa-isa lang! Huwag n'yong siksikin!”

Yumuko sa akin si Tess, kasingputla ng sarili niyang harina.

“Hindi ko kaya. Lahat ito?”

“Kaya mo.”

“Hindi ko kaya.”

“Kung ganoon, unahin mo ang walumpu ko sa Christmas.”

Nang umikli na ang pila, sinabi ni Father Ben na may isa pang bagay, at umakyat sa stage si Auntie Baby at binuksan sa wakas ang bag.

Isang plastic bowling trophy iyon mula sa cabinet ng youth league, na may lumpia wrapper na naka-tape na parang kapa sa maliit na bowler.

Nakalagay sa label sa base: PINAKAMAHUSAY NA MATAGALANG SINUNGALING. Sa ilalim, LABINDALAWANG TAON.

Nanlamig ang buong katawan ko dahil walang gumawa niyon sa nakaraang apat na minuto.

“Gaano na katagal ninyong alam?”

Nagtaas ng kamay si Lorna. “Eight years.”

Nagtaas ang nanay ko. “Mga pito.”

Mukhang personal na nainsulto si Auntie Baby. “Ako ang una.”

“Dinala mo sa bahay ko ang eksaktong parehong lumpia three weeks matapos i-cater ni Tess ang office party ko,” sabi ni Lorna. “Same wrappers. Same little bubbles.”

“Saka, anak,” sabi ng nanay ko, “hindi ka nga marunong maghiwa ng sibuyas. Steak knife ang gamit mo.”

“Iyon ang available!”

“Twelve years ka naming tinatanong tungkol sa pagro-roll,” sabi ni Auntie Baby, nakataas ang baba. “Hindi mo napansin?”

Lumingon ako kay Tess para alamin kung alam din ba niya.

Nakatayo siya roon, hawak ang basang towel at nakabuka ang bibig, nakatingin sa pamilya ko na parang bigla silang umahon mula sa dagat.

“Alam mo ba?”

“Hindi!” sabi niya. “Akala ko... ako lang.”

Noong December, nag-drive ako papuntang Daly City at kinuha ang order ko.

Hindi ako pumunta sa garahe.

Dinala ko sa front door ng nanay ko ang mga kahon ni Tess, nakaharap sa labas ang pangalan, at tumayo ang buong kuwarto at pumalakpak bago pa ako makarating sa mesa.

“Very funny,” sabi ko.

Binuksan ni Lorna ang unang kahon, kumuha ng isa, at diretso akong tiningnan sa mata.

“Ikaw gumawa nito?”

Sa likod niya, nakaupo si Tess Mercado sa mesa ng nanay ko sa unang pagkakataon sa loob ng labindalawang taon. Nilalagyan ulit ng nanay ko ang baso niya habang sinasabi niya sa kausap sa cellphone na hindi, sorry, fully booked hanggang February.

Dumampot ako ng isang lumpia.

“Siyempre.”