PART 1: Ang mga Guhit na Pahilis

Tumunog ang phone ko nang alas-6:12 ng umaga.

"Nangyari na naman."

"Ma. Alas-sais pa lang."

"Dose," sabi niya. "Alas-sais dose. Halika rito bago pa ito patuyuin ng araw."

Walumpu't isang taong gulang na ang nanay ko. Mag-isa siyang nakatira sa bahay niya sa Milpitas, apat na kanto mula sa amin—na, ayon sa kanya, eksaktong tamang layo para sa bahay ng isang anak na lalaki.

Nag-drive ako papunta roon nang naka-tsinelas.

Nakatayo siya sa porch, nakahalukipkip, nakatingin sa damuhan sa harap ng bahay.

Bagong tabas ang damuhan.

Presko. Perpekto. Amoy luntiang damo pa. Pahilis ang mga guhit, mula sa isang sulok hanggang sa kabila.

Walang sinuman sa pamilya namin ang nagtabas niyon.

Isang taon na itong nangyayari.

Tuwing Huwebes. Limampu't dalawang Huwebes. May dumarating, tinatabasan ang damuhan, tapos umaalis. Walang nakakita kahit kailan. Walang nakarinig kahit kailan.

Noong unang buwan, akala ni Mama, ako iyon.

"Hindi ako 'yon, Ma."

"Kung gano'n, pinsan mong si Ferdie."

Hindi si Ferdie. Walang ginagawang libre si Ferdie.

Noong ikalawang buwan, tinanong niya ang kartero. Tinanong niya ang nagbabasa ng metro. Tinanong niya si Aling Salonga sa katabing bahay, na bingi sa tenga niyang mas maayos at sampung minutong sumagot sa ibang-iba namang tanong.

Noong ikatlong buwan, nagsimula siyang magtala.

Nakita ko ang notebook sa mesa sa kusina. Nakasulat sa itaas ang HUWEBES. Sa ilalim niyon, sa maliit niyang sulat-kamay, may limampu't dalawang petsa. Sa tabi ng ilang petsa, may mga obserbasyon.

Pahilis na naman.

Pati damo sa bitak ng driveway, natabasan.

Umulan Miyerkules. Dumating pa rin Huwebes.

Ito ang kailangan ninyong malaman tungkol sa nanay ko. Dalawang crossword puzzle ang sinasagutan niya tuwing umaga. Tinatapos niya ang mahirap na sudoku sa klinika ng doktor, tapos iyong madali naman ang panghimagas niya. Kapag nanonood kami ng mystery show, tahimik niyang binabanggit nang minsan ang pangalan ng pumatay sa unang labinlimang minuto, tapos naghihintay siya nang apatnapu't limang minuto para mapatunayang tama siya.

Tuwang-tuwa siya rito. Hinding-hindi niya aaminin. Sobrang saya niya sa misteryong ito.

Pero hindi niya ito malutas-lutas.

At unti-unti na siyang nababaliw dahil sa tatlong bagay.

Una. Ang pahilis na mga guhit.

Walang nagtatabas ng damo nang pahilis. Pabalik-balik ka, tuwid ang mga linya, gaya ng isang normal na tao. Pahilis magtabas si Papa. Tuwing Huwebes buong buhay niya, mula sa isang sulok hanggang sa kabila, dahil sabi niya, mas napagmumukhang malaki ang damuhan. Lagi siyang inaasar ng mga kapitbahay. Cerilo, hindi ito golf course.

Labing-isang taon nang wala si Papa.

Ikalawa. Ang santan.

May tatlong palumpong ng santan si Mama sa ilalim ng bintana sa harap. Hindi kailanman nasasagi ng mower ang mga iyon. Kamay ang ginagamit sa paggupit ng damo sa paligid. Maikli, pantay, maingat.

Gunting ang gamit ni Papa roon. Gunting sa kusina. Kasi, sabi niya, nasusugatan ng mower ang mga sanga. Isandaang beses ko siyang napanood na gawin iyon, nakaluhod sa damuhan suot ang damit niya kapag weekend.

Ikatlo. Ang ingay.

Walang ingay. Mababaw matulog si Mama. Mababaw matulog ang mga kapitbahay. Limampu't dalawang Huwebes, at ni isang tao sa kalye na iyon, walang nakarinig kahit kailan ng mower.

"Eh di bumili ka ng camera, Ma," sabi ko. "Kuwarenta dollars lang. Ipapadala nito ang video sa phone mo."

Tiningnan niya ako gaya ng pagtingin niya sa maling sagot sa crossword.

"Pandaraya 'yan."

"Ma."

"Camera." Binanggit niya ang salita na para bang mabaho iyon. "Kahit sinong hangal, kayang magpakabit ng camera para mahuli ang isang bagay. Eh ano'ng ginawa ko? Wala. Gusto ko, ako mismo ang makahuli sa kanila."

"Walumpu't isa ka na."

"At pumupunta sila sa damuhan KO," sabi niya. "Sa Huwebes KO."

Pagkatapos, ipinagtimpla niya ako ng kapeng hindi ko naman hiningi, kaya alam kong may binabalak na siya.

Umupo siya sa tapat ko.

"Huwebes ng gabi," sabi niya. "Ikaw ang magdala ng kape. Nasa akin na ang lahat ng iba pa."

"Lahat ng iba pa? Ma, ano pa bang kailangan?"

Binuksan niya ang closet sa hallway.

May dalawang natitiklop na upuan doon. Isang termos. Dalawang flashlight, iyong malalaki at kulay pilak. Isang kumot. Binoculars.

At isang supot ng chicharon.

"Para sa stakeout," sabi niya.

PART 2: Inihanda Namin ang Bitag

Sakuna ang una naming stakeout, at kasalanan ko iyon.

Pumuwesto kami noong Miyerkules nang alas-onse ng gabi, sa madilim na sala, nakaharap sa bintana ang mga upuan, at isang pulgada lang ang bukas ng kurtina.

Si Mama ang unang nagbantay. Humiga ako sa sofa, ipapahinga ko lang sana ang mga mata ko.

Nagising ako nang alas-7:30 ng umaga, nakatakip sa akin ang kumot.

Tabas na ang damuhan.

Nasa kusina si Mama, nagsasaing, at wala siyang sinabi sa akin ni isang salita—na mas masahol pa sa kahit anong puwede niyang sabihin.

"Ma. Puwede mo naman akong ginising."

"Mukha kang pagod, anak."

"May nakita KA ba?"

Tahimik.

"Ma. Nakatulog ka rin ba?"

Hininaan niya ang apoy ng sinaing.

"Napakakomportable ng upuan," sabi niya.

Pareho kaming nakatulog. Pareho. Dumating ang tagagapas, tinabas nang pahilis ang buong damuhan, ginupitan ang paligid ng santan, at umalis—dalawampung talampakan lang mula sa dalawang natutulog na adultong may binoculars.

Noong ikalawang Huwebes, mas naghanda kami. Naubos ni Mama ang kalahati ng termos bago maghatinggabi. Dinala ko ang energy drink ng anak ko, na ang lasa ay parang tunaw na ice pop na may halong takot.

Nang alas-2:15 ng umaga, tumunog ang bitag.

Kailangan kong ipaliwanag ang bitag. Nagtali si Mama ng pisi sa daanan sa harap, singtaas ng bukung-bukong, at ikinabit iyon sa lata ng cookies na punô ng mga kutsara sa porch. Siya mismo ang nagdisenyo niyon. Apat na beses niya iyong sinubukan.

Nang alas-2:15, kumalabog ang lata na parang may nagbanggaang sasakyan.

Sabay kaming sumugod sa bintana. Nakataas at NAKABUKAS ang flashlight ni Mama, ang sinag parang nasa pelikula tungkol sa kulungan, at hinahagilap nito ang buong bakuran.

Pusa pala ni Aling Salonga.

Umupo ang pusa sa gitna ng damuhan, nasa ilalim ng spotlight, at tumingin sa amin. Hindi ito tumakbo. Dinilaan nito ang balikat niya. Hindi ito nagmadali. Walang kahit katiting na respeto ang pusang iyon sa operasyon namin.

Pinatay ni Mama ang flashlight.

"Recon," sabi niya nang madilim ang tono. "Pinauna muna nila ang pusa."

"Ma, walang nagpadala sa pusa."

Noong ikatlong Huwebes, umulan, at nakaupo kami sa dilim habang nakikinig dito, kumakain ng chicharon, at nagkuwento si Mama tungkol sa kanila ni Papa at sa isang dance hall noong 1963—kuwentong hindi ko pa kailanman narinig. Hindi natabasan ang damuhan, at sa totoo lang, iyon ang pinakamasayang gabing naranasan ko sa loob ng isang taon.

Samantala, kinakain nang buhay si Mama ng misteryo.

Ininteroga niya ang buong block nang linggong iyon. Kaswal lang. Sa ibabaw ng mga bakod. Dinalhan niya si Aling Salonga ng isang bilaong pancit bilang suhol, na nasayang lang dahil ang mga sagot ni Aling Salonga ay tungkol sa apdo niya.

Kumapal ang notebook.

Siguradong dumarating sa pagitan ng 5 at 6. Ang bakas sa hamog tuwing Huwebes ng umaga, PAPALAYO sa driveway.

Hindi dumadaan sa gate natin. Umiingit ang bisagra ng gate. SADYA kong hindi nilagyan ng langis.

Natigilan ako roon.

Ilang buwan na pala niyang hinahayaang umingit ang bisagra. Para magsilbing alarm. Nagpapatakbo pala ang nanay ko ng sarili niyang kontra-espiya sa bakuran habang iniisip lang naming lahat na isa siyang matanda at mabait na ale.

Noong ikaapat na Huwebes, binago namin ang lahat.

"Walang upuan sa tabi ng bintana," sabi niya. "Nakikita nila ang bintana. Ngayong linggo, sa dilim tayo uupo sa garahe, tapos manonood tayo sa maliit na salamin ng pinto. At Boyet."

Tiningnan niya ako.

"Bawal matulog. Kapag natulog ka, sasabihin ko sa asawa mo ang tungkol sa mga energy drink."

Pumuwesto kami nang hatinggabi. Amoy Papa pa rin ang garahe. Langis ng makina at damo.

Nang alas-5:40 ng umaga, noong abo na ang langit pero hindi pa maliwanag, narinig namin iyon.

Hindi makina.

Isang klik. Mahina. Pantay-pantay. Klik, klik, klik, papalapit sa amin mula sa kalye.

Hinawakan ni Mama ang braso ko, at ang higpit ng kapit niya ay parang sa babaeng kalahati lang ng edad niya.

"REEL mower," bulong niya. "Mower na itinutulak. WALANG MAKINA. Kaya pala walang nakakarinig. Boyet. Reel mower ang mower ng papa mo."

Lumiko papasok sa daanan namin ang kumikliklik na tunog.

At ang nanay ko, walumpu't isang taong gulang, suot ang pantulog niya at ang maganda niyang sapatos na panlakad—na noon ko lang napagtantong suot niya pala buong gabi—ay tumayo at ipinatong ang kamay niya sa pinto sa gilid ng garahe.

PART 3: Bumalik ang Tagagapas

"Ma. Ma, sandali. Ang plano, magmamasid tayo."

"Plano MO iyon."

Binuksan niya ang pinto.

Sapat na ang liwanag ng langit para makakita. Sa gitna ng damuhan, nasa kalagitnaan ng unang pahilis na guhit, may isang lalaking may itinutulak na mower.

Bata. Malapad ang balikat. Mabilis at tahimik kung kumilos, at ginuguhit ang linyang iyon mula sa isang sulok hanggang sa kabila na para bang limandaang beses na niya iyong ginawa.

Tinawid ng nanay ko ang sarili niyang bakuran sa malamlam na dilim, suot ang pantulog niya at may dalang pilak na flashlight na sinlaki ng isang buong tinapay. Nang sampung talampakan na lang ang layo niya sa likod ng lalaki, binuksan niya iyon at sumigaw.

"AHA."

Gusto kong ilarawan ang ginawa ng lalaki.

Bigla siyang pumaitaas. Buong katawan niya, sabay-sabay, parang pusang nakakita ng pipino sa video. Bumulusok pasulong ang mower nang wala siya. Pagbaba niya, kalahati na siyang nakapihit, tapos napaatras siya sa nakapulupot na hose, at bumukas ang dulo nito dahil nakapatong pala iyon sa hawakan ng sprayer.

Diniligan niya ang sarili niya. Diretso sa dibdib, tapos sa mukha, dahil hinablot niya ang sprayer para patayin iyon pero sa maling direksiyon niya itinapat.

Tatlong segundo bago niya nahanap ang gatilyo. Tatlong mahaba at napakagandang segundo.

Pagkatapos, nakatayo lang siya roon. Mahigit anim na talampakan ang taas, basâ mula kilay pababa, alas-5:40 ng umaga, nasa gitna ng sinag ng flashlight.

At sabi niya, "Po."

Iyon lang. Po.

Ibinaba ng nanay ko ang flashlight, tiningnan ang mukha niya, at sinabi, "…Berto?"

Hindi ko siya nakilala. Pangako, hindi ko talaga siya nakilala.

Pero dalawang crossword ang sinasagutan ng nanay ko tuwing umaga, at nakuha niya ang sagot sa mismong segundong tinamaan siya ng ilaw. At sa paraan ng pagbanggit niya sa pangalan ni Berto, alam kong may bahagi sa kanya na ilang linggo nang nakahula pero ayaw niyang paniwalaan.

Berto Reyes. Mula sa dilaw na bahay, tatlong bahay mula sa amin, bago lumipat ang pamilya nila sa Fremont.

Ang batang dating sunod nang sunod kay Papa sa bakurang ito na parang bibe. Ang batang iniwan ng sarili niyang ama noong siyam na taong gulang siya. Ang batang binabayaran ni Papa ng limang dollars para tumulong sa bakuran, tapos tinuruan niya, at tinuruan, at tinuruan. Ang pahilis na guhit, dahil mas napagmumukhang malaki ang damuhan. Ang gunting sa paligid ng santan, dahil nasusugatan ng mower ang mga sanga. Kung paano hasain sa bato ang reel mower.

Dalawampu't anim na siya ngayon. May sarili siyang landscaping company. Apat na empleyado, dalawang truck. Diagonal Landscaping ang pangalan, at ikinahihiya kong inabot kaming pamilya ng labing-isang buwan bago ito nalutas.

Pinapasok siya ni Mama. Nakatayo siyang tumutulo sa sahig ng kusina habang banayad siyang sinisigawan ni Mama at ipinagsasaing.

Lumabas ang buong kuwento habang nag-aalmusal kami.

Alas-siyete nagsisimula ang crew niya. Sa loob ng isang taon, tuwing Huwebes, gumigising siya nang alas-4:30, nagmamaneho mula Fremont gamit ang sarili niyang pera para sa gasolina, at tinatabasan ang damuhan namin bago pumasok sa trabaho—gamit ang parehong uri ng mower ni Papa, sa paraan ni Papa, sa dilim.

"Bakit Huwebes?" tanong ko.

Tiningnan niya ako na para bang napakalinaw ng sagot.

"Tuwing Huwebes po nagtatabas si Mang Cerilo."

Ibinaba ni Mama ang sandok ng kanin at humarap sa kalan. Isang minuto bago siya muling humarap sa amin. Walang nagsalita. Nakatitig si Berto sa mesa.

Pagkatapos, umupo siya sa tapat ni Berto at tinanong kung bakit hindi siya kumatok kahit minsan.

Namula si Berto. Isang malaking lalaking basang-basa, namumula hanggang tainga.

"Kasi papakainin n'yo po ako," sabi niya. "Tapos parang may kapalit na ang ginawa ko. Sabi ni Mang Cerilo, hindi ka tumatanggap ng bayad sa damuhang pinagsanayan mo."

Grabe. Sinabi talaga iyon ni Papa. Naririnig ko sa isip ko kung paano niya iyon sasabihin.

Kaya ganito nagtapos ang lahat.

Walang nagbabayad kahit kanino. Minsang sinubukan ni Mama na bigyan siya ng pera, pero nagmukha siyang kawawa kaya itinabi ni Mama ang pera at hindi na muling sumubok.

Pero iba na ang kasunduan nila ngayon. Pumupunta pa rin siya tuwing Huwebes. Hindi na siya dumarating nang alas-5:40. Alas-7:30 na, kapag maliwanag na, at pag natapos siya, may dalawang plato sa mesa sa porch. Kanin, itlog, longganisa. Kinakain niya ang isa. Kinakain ni Mama ang isa. Naghihintay sa truck ang crew niya, at alam nilang huwag siyang madaliin.

Nasa closet pa rin ang pisi at ang lata ng cookies. Ayaw itapon ni Mama.

"Gumana iyon," sabi niya.

"Ma. Pusa ang nahuli niyon."

"Gumana iyon nang ISANG BESES," sabi niya, "at higit pa iyon sa nagawa ng camera mo kahit kailan."

Tapos na ang notebook. Sa huling pahina, sa ilalim ng limampu't dalawang Huwebes, sumulat siya ng isang linya at isinara iyon.

Sarado na ang kaso. Ang bibe pala.