PART 1: Walong Buhay Bago ang Hapunan

Bumili ang asawa ko ng siyam na buhay sa palengke ng Morong.

Pagsapit ng hapunan, isa na lang ang natira.

At malakas na binilang ng buong kalye namin ang bawat sakuna.

Umalis ng bahay si Ernesto nang alas-siyete ng umagang iyon, may dalang pera para sa baboy, bawang, at mantika.

Umuwi siyang wala ni isa sa mga iyon.

Sa halip, may nakalaylay na pulang sinulid mula sa kamao niya. Nakatali roon ang isang tabingi at kulay-abong bagay na kasinghaba ng hinliliit ko.

“Susan,” hingal niyang sabi sa excitement. “Tingnan mo. Buto ng pusa.”

“Nasaan ang baboy?”

Nilampasan niya ako at dumiretso sa sari-sari store ni Aling Puring, kung saan umiinom ng kape sa plastic cup ang limang kapitbahay.

Sumunod ako dahil kilala ko ang lakad na iyon.

Parade walk iyon ni Ernesto. Nakausli ang dibdib, mataas ang baba, na para bang dapat may brass band sa likod niya.

“Nine lives,” anunsiyo niya habang itinataas ang buto sa sikat ng araw. “Anting-anting ito. Hindi ako mamamatay.”

Tumigil sa paghahalo ng kape si Mang Boy.

Sumandal si Aling Puring sa ibabaw ng mga garapon ng candy. “Saan galing?”

“Sa palengke. Sa lalaking nakakaalam ng mga lumang sikreto.”

“Magkano?” tanong ko.

Mukhang nasaktan si Ernesto. “Sus, Susan. Bastos magtanong ng presyo ng milagro.”

Ibig sabihin, ginastos niya ang pambili ng pagkain.

Gusto ko siyang hilahin pauwi sa tainga, pero August 18 iyon, ang forty-ninth birthday niya.

Nangako ako sa sarili kong hindi ko siya aawayin bago mag-breakfast.

Tapos umupo siya sa puting monobloc chair para ipaliwanag kung paano siya pinili ng anting-anting.

Bumuka ang mga paa sa likod. Natiklop sa ilalim niya ang upuan.

Naglaho ang asawa ko sa likod ng counter habang nakataas pa ang isang braso, nakalaylay ang pulang sinulid sa ibabaw ng sako ng bigas.

Walang nagsalita.

Sumilip sa kanya si Aling Puring. “Isa.”

8:40 iyon ng umaga.

Tumayo si Ernesto, hinimas ang balakang, at binigyan kami ng matapang na ngiti.

“Kita n’yo? Walang nangyari.”

“Sinira mo ang silya ni Puring,” sabi ko.

“Isang buhay ang silya. Ako, siyam.”

Tatlo pang kapitbahay ang nakalapit noon.

Nakita ni Ernesto na dumarami ang audience niya, at nakita kong umaalis sa katawan niya ang common sense.

May tricycle na kumakalansing pababa sa kalsada namin.

Humakbang si Ernesto mula sa bangketa at ibinuka ang dalawang braso.

“Ernesto!” sigaw ko.

Umiwas ang driver at may isinigaw na hindi ko na uulitin. Hindi nasagi ng tricycle ang asawa ko.

Sa halip, tumama ang gulong sa harap sa malalim na lusak.

Umakyat nang mas mataas pa sa dibdib ni Ernesto ang alon ng kulay-kapeng tubig.

Nabalot ng putik ang birthday shirt niya, pumasok iyon sa bibig, at dumaloy sa dalawang tsinelas niya sa harap ng anim na taong naghihintay ng pandesal.

Nagtaas ng dalawang daliri si Aling Puring.

“Dalawa.”

“Tubig lang iyon,” sabi ni Ernesto habang dumudura. “Hindi dapat bilangin ang tubig.”

“Ang tricycle ang dapat bilangin,” sagot ni Mang Boy.

“Hindi naman ako tinamaan.”

“Dahil may mata ang driver.”

Hinawakan ko ang braso ni Ernesto. “Tama na. Umuwi na tayo.”

Isang segundo siyang tumingin sa akin. Nawala ang pagyayabang.

Sa ilalim ng putik, mukha siyang pagod at halos takot.

Tapos may batang sumigaw mula sa kabilang kalsada, “Tito Ernesto, kaya ka bang iligtas ng charm sa pagkahulog?”

Humarap ang asawa ko sa puno ng mangga.

“Huwag,” sabi ko.

Umaakyat na siya.

Pumili siya ng sanga sa ibabaw ng mababang pader ng kapitbahay, tumalbog doon nang dalawang beses, at sumigaw pababa, “Hindi takot sa gravity ang lalaking may siyam na buhay!”

Nabali ang sanga.

Bumagsak si Ernesto sa bunton ng tuyong dahon. Nahulog sa tabi niya ang sanga. Tumama sa balikat niya ang isang hilaw na mangga at gumulong nang maayos ang isa pa sa paanan ni Aling Puring.

“Tatlo,” sabi niya.

Tumakbo ang bata para kumuha ng plywood at chalk.

Pagsapit ng 9:30, may board na sa labas ng sari-sari store.

Sa itaas, may nakasulat sa malalaking letra: MGA BUHAY NI ERNESTO.

Sa ilalim, may tatlong puting marka.

At nang makita ng asawa ko ang board, sa halip na umuwi, pinunasan niya ang putik sa mukha at niyaya ang lahat na sundan siya pabalik sa palengke.

PART 2: Bakit Kailangan Niya ng Siyam na Buhay

Twenty people ang sumunod sa amin.

May nagkunwaring kailangan nila ng gulay. Ang iba, hindi na nagpanggap.

Bitbit ni Mang Boy sa kilikili ang chalkboard na parang official record.

“Mga tsismoso,” bulong ko.

“Mga witness,” pagtatama ni Ernesto. Pilay siyang naglalakad sa tabi ko, nakadikit sa likod ang basang damit. “Kapag wala nang nangyari, malalaman nila.”

“Tatlong beses nang may nangyari.”

“Minor events.”

Sa wet market, tinatawag na siya ng mga vendor bago pa kami makarating sa mga mesa ng isda.

Mas mabilis pa sa amin ang balita.

Itinaas ni Ernesto ang anting-anting. “Protektado!”

Tapos natapakan ng kaliwang paa niya ang isang galunggong na nalaglag sa sahig.

Dumulas pasulong ang isda. Umikot ang mga braso ni Ernesto.

Nakatayo siya nang isang kahanga-hangang segundo, tapos bumagsak nang paupo sa mababaw na palangganang punô ng dinurog na yelo.

“Apat!” sigaw ng kalahati ng palengke.

Ginawa ni Mang Boy ang pang-apat na marka.

Tumalon si Ernesto at umatras mula sa isda.

Umatras siya sa salansan ng bakanteng Coke crates.

Isa-isang bumagsak ang mga crate.

Sumabit sa manggas niya ang rack ng shampoo sachets at sumama pababa, natabunan ang ulo niya ng pink, green, at blue na pakete.

“Lima!”

Sumiksik ako sa crowd at inalis ang mga sachet sa mukha niya.

“Nasaktan ka?” bulong ko.

“Ang dignity ko,” sabi niya.

Sandaling nawala ang galit ko sa sagot na iyon.

Laging maingay si Ernesto, pero maselan ang pride niya.

Kaya niyang tawanan ang pasa. Hindi niya kayang tiisin na kaawaan siya.

Doon ko nakita ang matandang vendor, nakaupo malapit sa exit ng palengke sa ilalim ng kupas na umbrella.

Sa tela niya, may mga sinulid, bato, maliliit na bote, at ilang butong kulay-abo na kaparehong-kapareho ng kay Ernesto.

Nakilala niya ako at umiwas ng tingin.

Nilapitan ko siya. “Ikaw ba? Ikaw ang nagbenta sa kanya niyan?”

“Gusto niya,” sabi ng lalaki.

“Magkano?”

“Two hundred.”

Halos buong pambili namin ng pagkain.

“Bakit mo sinabing may siyam na buhay iyan?”

Sinulyapan ng vendor si Ernesto, na yumuyuko sa nagtatawanang crowd na para bang bahagi ng palabas ang mga nahulog na crate.

“Hindi ko sinabi,” mahina niyang sagot. “Siya ang nagsabi sa akin.”

Nanlamig ako.

Sabi ng vendor, dinampot ni Ernesto ang charm at tinanong kung pinoprotektahan niyon ang mga lalaking forty-nine.

Nang magkibit-balikat ang vendor, inilapag pa rin ng asawa ko ang pera.

Forty-nine.

Namatay ang tatay ni Ernesto sa mismong forty-ninth birthday nito.

Bumagsak siya sa tabi ng jeep sa Pililla nang hapong iyon. Twenty-three noon si Ernesto.

Habang papalapit ang birthday na ito, binibilang niya ang mga araw nang hindi inaamin.

Nang umagang iyon, bago umalis papuntang palengke, matagal siyang nakatayo sa harap ng salamin.

Tinanong ko kung ano ang problema.

“Wala,” sabi niya. “Mukha pa rin akong bata.”

Ngayon naintindihan ko ang parade walk, ang nakataas na baba, ang mga kalokohang hamon.

Hindi mga kapitbahay ang pilit kinukumbinsi ng asawa ko.

Kamatayan ang pilit niyang kinukumbinsi.

Lumapit ako at hinawakan ang maputik niyang kamay.

“Uwi na tayo,” sabi ko. “Please.”

Humigpit ang hawak niya sa kamay ko.

Tapos may askal na sumulpot mula sa ilalim ng vegetable table, kinagat ang maluwag niyang kanang tsinelas, at tumakbo.

Bago pa kami makapag-isip, gumalaw na si Ernesto.

“Hoy! Akin iyan!”

Hinabol niya ang aso sa palengke, nilampasan ang jeepney stop, at dumiretso sa bukas na kanal sa tabi ng kalsada.

Nakatakas ang aso kasama ang tsinelas. Lumabas si Ernesto na maitim hanggang tuhod.

“Anim,” tawag ni Aling Puring, pero mas malumanay na ngayon.

Nagsimula kaming umuwi na isang paa lang ni Ernesto ang may tsinelas. Hindi na ganoon kalakas ang tawanan.

Baka nakita nila ang mukha niya.

Baka iba na ang dating ng palabas kapag ang mayabang na lalaki ay nagmumukhang kawawa.

Dumadaan kami sa kalsada ng simbahan nang lumabas sa bakuran ang isang tandang at tinitigan siya.

Tinitigan din iyon ni Ernesto.

“Huwag,” babala ko.

“Wala akong ginagawa.”

Sumugod ang tandang.

Tumakbo si Ernesto.

Dalawang block siyang hinabol ng tandang, nilampasan ang mga tricycle, sampayan, at mga batang lumalabas sa San Ildefonso College.

Sinubukang magtago ni Ernesto sa likod ni Mang Boy. Umikot ang tandang kay Mang Boy.

Umakyat siya sa bench. Naghintay sa ibaba ang tandang.

Sa wakas, tumakbong dumating ang may-ari na may dalang walis at binuhat ang ibon.

Nagkasundo ang lahat na nanalo ang tandang.

“Pito,” si Ernesto na mismo ang nagsabi.

Pag-uwi, hinugasan ko ang putik ng kanal mula sa mga binti niya. Tahimik siyang nakaupo habang nililinis ko ang gasgas sa kanyang binti.

“Iisang tao lang ang papa mo,” sabi ko. “Hindi naghihintay sa ’yo na parang bitag ang edad niya.”

Pinanood ni Ernesto ang mga kamay ko. “Alam mo?”

“Kilala kita.”

Napuno ng luha ang mga mata niya pero mabilis siyang kumurap. “Huwag mong sabihin kay Tala.”

“Bakit?”

“Dapat isipin ng anak na matibay ang papa niya.”

Bago ako makasagot, pumasok sa pinto ang twelve-year-old na si Tala, may dalang paper lantern mula school.

“Papa, pakisabit po ito bago mag-supper.”

Tumingin si Ernesto sa kanya, tapos sa akin.

Puwede niyang sabihing masakit ang balakang niya. Puwede niya akong pakiusapan. Sa halip, inabot niya ang umaalog na kahoy na stool.

“Ako na,” sabi niya.

Alas-singko, habang nanonood pa rin ang kalahati ng kalye, umakyat siya para itali ang lantern ni Tala sa ilalim ng awning namin.

Tumagilid ang stool.

Patalikod na bumagsak si Ernesto sa palanggana ng labada—punô iyon ng tubig at sabon, at nakababad ang magaganda kong bedsheet.

“Walo!” sigaw ng buong kalye.

Nang gabing iyon, bugbog, basa, at isang tsinelas lang ang suot, nakaupo ang asawa ko sa hapag na may ice pack sa balakang.

Walo ang nawala. Isa na lang ang natira.

Tinitigan niya ang dingding habang nagko-compute.

Tapos inangat ni Tala ang anting-anting mula sa leeg niya, kinayod ang kulay-abong buto gamit ang kuko, at napasinghap.

Natuklap ang isang kulot na piraso ng pintura.

PART 3: Ang Nakayod ni Tala

“Papa,” sabi ni Tala. “Plastic po.”

Nakatitig kaming tatlo sa maputlang plastic na lumitaw sa ilalim ng gray na pintura.

Kinuha iyon ni Ernesto at kinayod pa nang mas madiin. Mas marami pang pintura ang nahulog sa mesa sa tabi ng kanin niya.

Walang sinaunang buto. Walang lihim mula sa kabundukan. Walang milagro.

Murang molded plastic lang sa pulang sinulid.

Pinagdikit ko ang mga labi ko.

Pinilit ko talaga.

Tapos naalala kong naglaho siya sa loob ng silya.

Nakita ko ulit sa isip ang mga shampoo sachet sa ulo niya, ang ninakaw na tsinelas sa bibig ng aso, at ang tandang na naghihintay sa ilalim ng bench nang nakakatakot ang pasensiya.

Natawa ako hanggang kinailangan kong kumapit sa mesa.

Natawa ako hanggang tumulo ang mga luha ko. Sumandal sa balikat ko si Tala, tumatawa rin.

Narinig kami ni Aling Puring mula sa store sa labas ng bukas naming bintana at nagsimula ring tumawa.

Hindi nagtagal, alam na ng buong kalye.

“Plastic!” sigaw ng kung sino.

Umayos ng upo si Ernesto kahit may ice pack sa balakang.

Itinaas niya ang kutsara at itinuro iyon sa akin, taglay ang natitira niyang dignidad.

“Ingat ka,” sabi niya. “Ako, nine lives. Ikaw, isa lang.”

Lalo akong natawa, pero nakita kong bahagyang gumalaw ang bibig niya.

Pinipigilan niya ang ngiti.

Hinipo ni Tala ang bugbog niyang kamay. “Papa, hindi mo kailangan ng nine.”

Umiwas siya ng tingin. “Madali para sa ’yo. Bata ka pa.”

Kinuha niya ang plastic charm, itinali iyon sa pulsuhan ng papa niya, at hinawakan ang buhol.

“Kailangan mo lang kami para sumalo sa ’yo.”

Nagbago ang mukha ni Ernesto.

Buong araw niyang tiniis ang putik, isda, crates, tubig ng kanal, tandang, at isang buong kalyeng sumisigaw ng mga numero.

Pero ang isang pangungusap na iyon mula sa anak niya ang tuluyang nagpabagsak sa kanya.

Tinakpan niya ang mga mata gamit ang libreng kamay.

“Aray,” bulong niya.

“Masakit po ang mata n’yo?” tanong ni Tala.

“Hindi. Dignity ko ulit.”

Tumayo ako at umikot sa mesa.

Niyakap ko silang dalawa—kasama ang basang birthday shirt, ice pack, pulang sinulid, at lahat.

Sa labas, sumisigaw pa rin ang mga kapitbahay, “Walo!”

Ibinaba ni Ernesto ang kamay niya. “Akala nila isa na lang ang buhay ko.”

“E di tigilan mo ang pag-akyat sa kung saan-saan,” sabi ko.

“Kailangan kong isabit ang lantern niya.”

Tumingin si Tala sa bintana. Tabingi ang paper lantern niya sa ilalim ng awning, pero kumikinang na iyon. Gumagalaw ang dilaw na liwanag sa mukha ni Ernesto.

Bumagsak siya sa labada ko pero naitali niya ang buhol bago siya nahulog.

Inihain ko ang hapunang nagawa ko nang walang baboy.

Garlic rice, itlog, hiniwang kamatis, at ang dalawang hilaw na manggang nahulog kasama niya noong umaga.

Naglagay si Tala ng isang hiwa ng mangga sa plato niya.

“Para sa life number three,” sabi niya.

Inilagay ni Ernesto ang kalahati ng itlog niya sa plato ng bata. “Para sa sumalo sa number eight.”

Hindi na niya sinabi ulit na natatakot siya. Hindi na kailangan.

Pagsapit ng hatinggabi, tapos na ang forty-ninth birthday niya.

Nagising ako at nakita siyang nakatayo sa tabi ng kama.

Nakatali pa rin sa pulsuhan niya ang plastic charm.

“Ano’ng ginagawa mo?” tanong ko.

Tiningnan niya ang clock.

12:01.

Tapos ngumiti siya.

“Nalampasan ko.”

Bumalik siya sa kama at hinanap ang kamay ko sa dilim.

Twelve years na ang lumipas mula noong araw na iyon.

Wala na ang chalkboard. Wala na ang tandang.

Ikinukuwento pa rin ni Aling Puring ang nangyari sa sinumang makikinig, at iginigiit pa rin ni Ernesto na hindi dapat isama sa bilang ang lusak.

Pero sa pamilya namin, tuwing may matitisod, babagsak nang malakas sa silya, o masasabit ang tsinelas sa hagdan, may sisigaw ng numero.

Noong nakaraang Sunday, umuwi si Tala mula Baras kasama ang anak niyang lalaki.

Nag-aaral itong maglakad at tinatanggihan ang bawat kamay na iniaabot sa kanya.

Yumuko si Ernesto dalawang hakbang ang layo, nakabuka ang dalawang braso.

Isang hakbang ang ginawa ng bata, tapos isa pa. Sa pangatlo, bumigay ang mga tuhod niya.

Nasalo siya ni Ernesto bago tumama sa sahig.

“Isa!” sigaw ni Tala.

Napakurap sa gulat ang anak niya. Itinaas siya ni Ernesto at idinikit sa dibdib.

“Hindi,” sabi ng asawa ko habang hinahalikan ang buhok ng bata. “Hindi dapat bilangin iyon.”

Tumingin siya sa akin sa ibabaw ng ulo ng apo namin, sixty-one years old at narito pa rin.

“Nasalo natin siya.”