PART 1: Sobra na ang Anim na Complaint

Sinipa ko ang pinto ng shed ng kapitbahay ko nang midnight, handang isampal sa mukha niya ang anim na barangay complaint, at nahuli ko siyang lihim na gumagawa ng pinakamagandang bagay na nakita ko.

Apat na buwan bago iyon, umuwi ako na may dalawang maleta, naghihingalong flower farm, at divorce na halos hindi ko masabi nang malakas.

Iniwan ako ng asawa ko nang siyam na taon para sa isang babae mula sa office niya. Mas masama pa, sinabi niya sa mga kaibigan namin na “masyado akong mahirap pakisamahan para bumuo ng buhay kasama.”

Sinundan ako ng mga salitang iyon kahit saan.

Kaya sa edad na 35, lumipat ako sa cottage ng yumaong si Lola Remy at nagdesisyong bubuo ako ulit ng isang bagay nang hindi humihingi ng permiso kahit kanino.

Noon, nagsu-supply ang farm ng sampaguita, roses, at anthuriums sa mga simbahan at wedding shop sa buong Rizal.

Pagkamatay ni Lola, nilamon ng damo ang mga path. Bumagsak ang greenhouse roof. Gumapang ang mga vines sa kitchen window.

Pero sa unang umagang nagising ako roon, naamoy ko ang basang lupa at kape at naisip, Kaya ko ito.

Tapos, naglakad si Gerald Dizon sa driveway ko.

37 si Gerald, malapad ang mga balikat, tahimik, at laging nababalot ng pinong sawdust mula sa carpentry workshop niya sa katabing bahay. Seryoso ang mga mata niya at ugali niyang tumayo nang nakakrus ang mga braso na para bang mali ang pagkakabuo sa buong mundo.

Sa kasamaang-palad, lagi ko siyang nakikitang guwapo.

Tiningnan niya ang mga worker na nag-aayos ng bakod ko.

“Lampas nang six inches sa boundary ang post na iyan,” sabi niya.

Walang hello. Walang welcome home.

Tinitigan ko siya. “Good morning din, Gerald.”

Itinuro niya ulit iyon. “Magdudulot iyan ng problema balang araw.”

“Ang surveyor ang naglagay niyan.”

“Kung ganoon, pabaya ang surveyor.”

Uminit ang mga pisngi ko. Siyam na taon akong sinabihang mali ang lahat ng ginagawa ko. Hindi ko iyon tatanggapin mula sa lalaking nakikipag-usap na parang warning label.

“Salamat,” matigas kong sabi. “Puwede ka nang umuwi.”

Pagkalipas ng tatlong araw, dumating ang barangay officer na dala ang unang complaint: hindi secure ang fence boundaries.

Si Gerald ang nagsampa.

Inilipat ko ang post.

Dumating ang pangalawang complaint pagkalipas ng dalawang linggo, matapos magdala ng fertilizer ang delivery truck nang alas-diyes ng gabi. Unauthorized late-night commercial activity.

“Commercial activity?” sigaw ko kay Kagawad Nestor, na nakatayo sa porch ko hawak ang notice habang tumutulo ang ulan mula sa cap niya. “12 sako lang ng compost iyon!”

“Official matter lang, Lia,” sabi niya, mukhang nahihiya. “Pirmahan mo rito.”

Sa kabilang field, bukas ang ilaw sa workshop ni Gerald.

Sobrang diin ng pirma ko kaya napunit ng pen ang papel.

Tungkol sa maluluwag na roofing sheet ang pangatlong complaint. Ang pang-apat, tungkol sa mga truck na nakaharang sa emergency access. Inakusahan ako ng panglima na nag-iimbak ng fuel nang hindi secure dahil iniwan ko ang isang pulang gasoline container sa tabi ng mower magdamag.

Sa bawat complaint, umaakyat ang barangay officers sa mahaba at madilim kong driveway.

Sa ilalim ng bawat complaint, nakasulat ang pangalan ni Gerald.

Nang komprontahin ko siya sa boundary fence, nagpa-plane siya ng isang piraso ng narra sa ilalim ng acacia tree.

“Sinusubukan mo ba akong paalisin?” galit kong tanong.

Huminto ang kamay niya.

“Hindi.”

“Kung ganoon, bakit binabantayan mo ang lahat ng ginagawa ko?”

Sa sirang latch ng gate ko siya tumingin, hindi sa akin. “May kailangang makapansin.”

“Hindi ko kailangan na may pumapansin sa akin.”

Nanhigpit ang panga niya. “Dapat mong palitan ang latch na iyan.”

Tumawa ako dahil kung hindi, sisigaw ako.

“Grabe ka. Iyan ang sagot mo?”

Tinipon niya ang kahoy at umalis.

Kinamuhian kong kalmado pa rin siya. Kinamuhian kong kahit gusto ko siyang sakalin, napansin ko pa rin ang sawdust sa mga braso niya.

Kinamuhian kong pakiramdam ko'y nag-iisa ako pagkaalis niya.

Pero nagsimulang mabuhay ulit ang farm.

Tinulungan ako ng pinsan kong si Mina na mag-post ng bouquets online. Inayos ni Tito Ben ang irrigation pump. Nagtanim ako ng rows ng celosia at marigolds hanggang sumakit ang mga balikat ko. Pagsikat ng araw, bumubuhos ang kulay sa hillside.

Minsan, nahuhuli kong nanonood si Gerald mula sa likod ng bakod niya.

Minsan, matapos ang malakas na hangin, nakakita ako ng anim na bagong brace sa nursery roof ko. Malinis at ekspertong nakabaon ang screws. Tinanong ko ang mga worker kung sino ang gumawa.

Walang may alam.

Isang umaga, napalitan ng mabigat na brass latch ang gate latch ko.

Inakala kong si Tito Ben ang gumawa at nakalimutan kong itanong.

Tapos, dumating ang bagyo.

Nagsimula ang hangin bago mag-midnight at halos sumayad sa lupa ang bamboo. Hinampas ng ulan ang cottage roof. Nasa packing shed ako at sinusubukang iligtas ang 200 roses para sa isang wedding nang may headlights na umakyat sa driveway ko.

Bumaba sina Kagawad Nestor at isa pang barangay tanod, may mga payong.

May hawak siyang bagong envelope.

“Huwag mong sabihing—” sabi ko.

Binigyan ako ni Nestor ng apologetic na tingin. “Pang-anim na complaint.”

May nabasag sa loob ko.

“Nang midnight? Habang may bagyo?”

“Tungkol sa delivery schedule mo.”

Inagaw ko ang papel. Pangalan na naman ni Gerald ang nakatingin sa akin.

Sa likod ng bahay niya, may manipis na gintong liwanag sa ilalim ng pinto ng workshop.

Kinuha ko ang flashlight at nagmartsa sa ulan.

Hinihigop ng putik ang tsinelas ko. Dumikit sa mga binti ko ang nightdress. Tinawag ako ni Nestor, pero hindi ako huminto.

Tinawid ko ang property line, umakyat sa hagdan ni Gerald, at nakarinig ng pagmamartilyo sa loob.

Nagtatrabaho siya nang midnight habang nagpapadala ng officers para guluhin ako.

Hindi pa ako nagalit nang ganoon sa buong buhay ko.

“Gerald!” sigaw ko.

Tumigil ang pagmamartilyo.

Sinubukan ko ang pinto. Locked.

Kaya umatras ako at sinipa iyon nang buong lakas.

Nabiyak ang lumang latch.

Bumukas ang pinto, at bumalot sa akin ang amoy ng bagong tabas na cedar at night-blooming jasmine.

“Gerald, sawa na ako sa maliliit mong—”

Tapos, nakita ko ang nakatayo sa gitna ng shed.

At nakalimutan kong huminga.

PART 2: Ang Itinatago Niya

Greenhouse iyon, pero hindi katulad ng anumang greenhouse na nakita ko.

Gawa sa makapal at pinakintab na kahoy ang frame, pinagdugtong nang napakaperpekto kaya parang tinupi sa halip na pinutol ang mga sulok. Nakasandal sa pader ang malinaw na storm panels. Nakakurba ang roof beams na parang nakabukas na mga kamay.

Inukitan ng mga bulaklak ang bawat border.

Umakyat ang roses sa isang post. Bumukas ang gumamela sa isa pa. Sa paligid ng double doors, umiikot ang maliliit na sampaguita sa wooden leaves na napakapino kaya gusto kong hawakan para lang patunayang totoo.

Sa gitna ng doors, inukit ni Gerald ang initials ng lola ko.

R.A.

Remedios Alonzo.

Nakatayo si Gerald sa likod ng workbench, may chisel sa isang kamay. Basa ng pawis ang itim niyang buhok. Mas mukha siyang batang nahuling nagnanakaw ng mangga kaysa sa nakakatakot na kapitbahay sa isip ko.

“Lia,” sabi niya.

“Ano ito?”

Bumaba ang tingin niya sa maputik kong mga paa.

Sa bench sa tabi niya ay may mga nanilaw na page, sketches, at bukas na envelope. Nakilala ko ang handwriting bago ko pa marating iyon.

Nanghina ang mga tuhod ko.

Ganoong-ganoon isinusulat ni Lola Remy ang pangalan ko sa birthday cards, sobrang nakahilig paharap ang L.

Pinulot ko ang letter.

Lumapit sa akin si Gerald. “Please, ingat. Kumukupas na ang ink.”

Binuksan ko iyon gamit ang nanginginig na mga daliri.

Tatlong taon bago siya namatay isinulat ni Lola iyon, nang nanginginig na ang mga kamay niya. Pinakiusapan niya si Gerald na gumawa ng storm-proof greenhouse para sa farm. Naglagay siya ng rough measurements at listahan ng mga bulaklak na gusto niyang iukit sa doors.

Sa ilalim, lumiit ang mga salita niya.

Kung sakaling umuwi si Lia nang mag-isa, pakiusap, bantayan mo siya. Nagpapanggap siyang matapang kapag nasasaktan. Huwag mo siyang ipahiya sa sobrang pag-aalala.

Dalawang beses kong binasa ang bahaging iyon.

Hinampas ng ulan ang metal roof.

“Alam niya?” bulong ko.

Ibinaba ni Gerald ang chisel. “Alam niyang malungkot ka bago pa malaman ng iba sa amin.”

Nabara ang lalamunan ko.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”

“Umuwi kang galit sa lahat.”

“Hindi ako galit sa lahat.”

Matagal niya akong tiningnan.

“Fine,” sabi ko. “Sa karamihan ng tao.”

Hinimas niya ang batok niya. Naging matingkad na pula ang mga tainga niya.

“Plano kong matapos bago ang malalakas na ulan. Pero mas mabilis mong naayos ang farm kaysa sa inaasahan ko.”

Tiningnan ko ang stacks ng lumber, hand-drawn plans, at daan-daang inukit na petals.

“Ginagawa mo ito mag-isa?”

“Pagkatapos ng trabaho.”

“Gaano na katagal?”

“Mula nang pakiusapan ako ng lola mo.”

Tatlong taon.

Nagbago ang galit sa loob ko, pero hindi nawala.

Hinampas ko ang complaint notice sa bench niya.

“At ang mga ito? Kasama ba sa plano ni Lola ang panggugulo sa akin?”

Tinitigan ni Gerald ang papel na para bang iyon ang pinakakomplikadong bagay na ginawa niya.

“Hindi.”

“Limang complaint, Gerald. Anim ngayong gabi. Ni-report mo ang bakod, bubong, fuel, at mga truck ko. Ano ba?”

Bumuka ang bibig niya, tapos isinara.

“Sabihin mo.”

“Mag-isa kang nakatira sa liblib na kalsada.”

“Alam ko kung saan ako nakatira.”

“Dumarating ang suppliers mo pagkalipas ng midnight. Binubuksan mo ang gate nang hindi chine-check kung sino ang naroon. Minsan, nagtatrabaho ka sa shed hanggang alas-dos. Walang signal sa likod ng hill.”

“Kaya tinawagan mo ang barangay?”

Mas namula ang mga tainga niya.

“Mga pinsan ko sina Nestor at Paolo. Dahil may formal complaint, may official reason silang umakyat, i-check ang kalsada, at siguraduhing bukas ang mga ilaw mo.”

Tinitigan ko siya.

Mabilis siyang nagpatuloy na para bang umaamin sa krimen.

“Lampas talaga sa linya ang unang fence post. Delikado ang roof sheets. Pero ang ibang notices...”

“Peke?”

“Exaggerated.”

“Unauthorized compost?”

“Sobrang exaggerated.”

Naalala ko si Nestor na naghintay hanggang i-lock ko ang gate. Naalala kong dinala ni Paolo ang gasoline container sa loob ng shed. Naalala kong sinundan ng patrol vehicle ang isang delivery truck pababa sa mountain road.

“Puwede kang kumatok sa pinto ko,” sabi ko.

Mukhang nasindak si Gerald. “Nang alas-dos ng umaga?”

“Government forms ang ipinadala mo!”

“Ayokong takutin ka.”

Sa loob ng isang segundo, wala sa aming nagsalita.

Ilang buwan kong iniisip kung tama ang ex ko tungkol sa akin.

Habang nakatayo roon kasama ang lalaking ginawang anim na official complaint at lihim na greenhouse ang pag-aalala, isang kalokohang bagay ang naisip ko.

Baka nakilala ko na rin sa wakas ang taong mas mahirap pakisamahan kaysa sa akin.

Tapos, may napakalakas na pagkalabog sa labas.

Nanginig ang sahig ng shed.

Nilampasan ako ni Gerald at tumakbo sa ulan. Sumunod ako.

Sa kabilang side ng boundary, nabiyak ang isa sa mga lumang mango tree ko. Nakahandusay ang napakalaking branch sa packing shed roof.

Kumurap ang mga ilaw sa loob.

Tapos, narinig kong sumigaw si Mina.

“Ate Lia! Ang mga bulaklak!”

Hinawakan ni Gerald ang braso ko bago ako makatakbo.

“Bumagsak ang electric line,” sabi niya. “Huwag kang lalapit.”

Bumuhos ang tubig mula sa sirang bubong papunta sa 200 wedding roses, at umikot ang usok mula sa pader sa tabi ng mga iyon.

PART 3: Kung Sino ang Dumating sa Ulan

Kukunin ng bride ang mga roses na iyon nang alas-sais ng umaga.

Ginastos ko ang huli kong savings sa pagbili ng mga halaman at pag-aayos ng irrigation system. Kapag pumalya ang order, hindi ko mababayaran ang mga worker ko sa Biyernes.

“Kailangan nating ilabas ang mga iyon,” sabi ko.

Itinuro ni Gerald ang kumikislap na wire. “Hindi sa pintong iyan.”

Tumakbo siya pabalik sa workshop.

Sa isang nakakakilabot na sandali, akala ko, iniiwan niya ako.

Tapos, bumukas nang malakas ang double doors niya.

Inilabas ni Gerald sa ulan ang unfinished greenhouse gamit ang isang mabigat na platform na may gulong. Hindi ko iyon napansin sa ilalim ng frame.

“Tulungan mo akong itulak!” sigaw niya.

Tumakbo sina Nestor at Paolo mula sa driveway ko. Dumaan sa putik si Mina sa likuran nila. Sama-sama naming itinulak ang wooden structure papunta sa nasirang packing shed habang pinupunit ng bagyo ang mga dahon mula sa mga puno.

Pinahinto iyon ni Gerald sa tabi ng rear window, malayo sa bumagsak na wire.

Binasag niya ang window frame gamit ang mallet, pumasok, at nagsimulang ipasa sa amin ang flower crates.

“Isa-isa!” sigaw niya. “Panatilihing nakatayo ang mga stem!”

Nakatayo ako sa loob ng greenhouse, basang-basa at nanginginig, sinasalo ang mga roses ko sa gitna ng ulan.

Nagbuhat ng mga bucket si Nestor. Tinakpan ni Paolo ng tarps ang bukas na panels. Nilatag ni Mina sa sahig ang mga lumang sako ng fertilizer. Paulit-ulit na bumalik si Gerald hanggang kumapal ang usok sa loob ng packing shed.

Sa huli niyang pagpasok, lumabas siya sa bintana na inuubo at mahigpit na hawak sa dibdib ang huling crate.

Hinablot ko ang damit niya sa dalawang kamay.

“Tama na! Magpapakamatay ka ba para sa mga bulaklak?”

“Mga bulaklak mo ang mga iyon,” sabi niya, hinihingal.

Ginamit ni Paolo ang extinguisher ng patrol vehicle sa umuusok na pader habang inilalayo ni Nestor ang lahat sa bumagsak na wire.

Tapos, tuluyang nawalan ng kuryente.

Nilamon kami ng dilim.

Tapos, binuksan ni Nestor ang headlights ng patrol vehicle.

Bumuhos ang liwanag sa mga pader ng greenhouse, tinatanglawan ang bawat rosas at inukit na bulaklak mula sa loob.

Napakaganda.

Kumikinang sa gintong liwanag ang unfinished building sa gitna ng bagyo. Puno ng pulang roses ang gitna. Nakapulupot ang sampaguita sa doors. Kumikislap ang tubig sa mukha ni Gerald habang nakatayo siya sa ilalim ng inukit na initials ni Lola.

Nakita ko mismo ang naisip ng lola ko.

Hindi isang monumento. Hindi pabor na kailangan kong bayaran.

Isang ligtas na lugar para sa mga bagay na patuloy pa ring nagsisikap mamulaklak.

Sobra ang iyak ko kaya hindi ko na maitago.

Biglang nag-alala si Gerald.

“Nasaktan ka?”

“Hindi.”

“Nadurog ba ang roses?”

“Hindi, Gerald.”

“Kung ganoon, bakit—”

Humakbang ako sa ibabaw ng sawdust at basang leaves, hinawakan ang mukha niya, at hinalikan siya.

Nanigas siya.

Sa likuran namin, tumikhim si Nestor at sinabi, “Dapat siguro nating i-inspect ang kalsada.”

Hinila ni Mina ang dalawang officer papunta sa pinto. “Oo. Very far road.”

Nang mawala sila sa ulan, ibinaba ko ang mga kamay ko.

Tulalang nakatingin si Gerald.

“I'm sorry,” sabi ko, biglang hinihingal. “Dapat nagtanong muna ako.”

“Puwede kang magtanong ngayon.”

“Puwede ba kitang halikan ulit?”

Isang beses siyang tumango. “Please.”

Sa pagkakataong ito, niyakap niya ako.

Amoy cedar, ulan, at jasmine vines na nadurog sa ilalim ng paa namin. Nanginig ang mga labi niya sa labi ko, at sa wakas ay lumuwag ang isang bagay na bugbog sa loob ko.

Pagsikat ng araw, lumipas ang bagyo.

Nakaligtas ang wedding roses.

Itinali namin ang mga iyon sa bouquets sa loob ng kumikinang na greenhouse habang nakaupo si Gerald sa nakataob na bucket at nagpapanggap na hindi siya pagod na pagod.

6:15, dumating ang bride kasama ang mama niya. Huminto siya sa sirang packing shed, mga tarp, at putik.

Tapos, pumasok siya sa inukit na doors, nakita ang mga rosas niya sa ilalim ng bubong na kumikinang sa ulan, at nagsimulang umiyak.

“Perfect sila,” bulong niya.

Tumingin sa akin si Gerald mula sa kabilang panig ng mga bulaklak.

Sa pagkakataong iyon, hindi siya umiwas ng tingin.

Pagkalipas ng dalawang linggo, natapos niya ang greenhouse sa permanenteng lugar nito sa tabi ng cottage ni Lola.

Isinabit niya ang inukit na doors bago lumubog ang araw. Dinalhan ko siya ng salabat at may nakita akong maliit na dagdag sa ilalim ng initials ng lola ko.

May inukit siyang isang hindi pa bumubukas na rosebud sa tabi ng L.

“Ano ang ibig sabihin niyan?” tanong ko, kahit alam na ng puso ko.

Namula ang mga tainga niya.

“Ibig sabihin, sinusubukan kong kumatok sa front door.”

Hinawakan ko ang magaspang niyang kamay at dinala siya sa path.

Nang gabing iyon, sa unang pagkakataon mula nang umuwi akong mag-isa, may kumatok.

At binuksan ko ang pinto bago siya makakatok nang dalawang beses.